टेलीफोन कौशल्ये — हेल्थ अँड सॅनिटरी इन्स्पेक्टर वर्ष 1
Announcements
ITI Admission 2026 Last Date Extended in Maharashtra | ITI प्रवेशाची अंतिम तारीख 14 ऑक्टोबर 🚨 TATA MOTORS LTD. – APPRENTICESHIP RECRUITMENT 2026 🚨 🚀 Bajaj Manufacturing Systems (BMS) Course ला श्री गणेश प्रायव्हेट ITI, यावल येथे सुरुवात 📢 Skill India Portal वर Training Verification प्रक्रिया सुरू 🎓📱 **ITI विद्यार्थ्यांसाठी आता अभ्यास होणार आणखी स्मार्ट!** 🚀 📢 रोजगार महाकुंभ – महाराष्ट्र | नोकरीइच्छुक उमेदवारांसाठी नोंदणी सुरू! 📢 ITI विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाची संधी ⚡ महाजेनको अंतर्गत प्रशिक्षण योजनेची जाहिरात.. 📢 **महत्त्वाची सूचना – ITI Admission**
Home / Telephone Skills — HEALTH AND SANITARY INSPECTOR Year 1

Telephone Skills — HEALTH AND SANITARY INSPECTOR Year 1

Updated 19 Nov 2026 ·
HEALTH AND SANITARY INSPECTOR Year 1 Employability Skills LO 7 P 0 / T 14 hrs

Use functional English to engage in basic workplace communication, read and write simple texts, and participate in discussions.

Syllabus

Professional Knowledge (Theory)

  • Three phases of a telephone call.
  • How to use correct phrases to make telephone calls in a professional manner.

For Trainees — Notebook Notes

उद्दिष्टे

  • टेलीफोन कॉलचे तीन टप्पे समजून घेणे.
  • व्यावसायिक रीतीने (professional manner) टेलीफोन कॉल करण्यासाठी योग्य वाक्यांशांचा (phrases) वापर कसा करावा हे शिकणे.

परिचय / व्याख्या

  • कॉलर (Caller): कॉल करणारी व्यक्ती.
  • रिसीव्हर (Receiver): कॉल स्वीकारणारी व्यक्ती.
  • ऑन होल्ड (On hold): जेव्हा एखाدا कॉल विशिष्ट हेतूने प्रतीक्षेत ठेवला जातो.
  • एंगेज्ड (Engaged): ज्या व्यक्तीला कॉल करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे, ती व्यक्ती इतर कोणाशी तरी बोलत आहे.

मुख्य मुद्दे

३.१ टेलीफोन कॉलचे तीन टप्पे (Three Phases of a Telephone Call)

  • टेलीफोन कॉल हे मौखिक/बोलल्या जाणाऱ्या संवादाचे एक महत्त्वाचे साधन आहे, जे टेलिफोनच्या मदतीने दोन लोकांमध्ये होते.
  • वैयक्तिक संभाषणात आपण मोकळेपणाने आणि अनौपचारिक पद्धतीने बोलू शकतो, परंतु व्यावसायिक फोन कॉल औपचारिक (formal), स्पष्ट आणि प्रभावी असावे लागतात.
  • टेलीफोन कॉलचे ३ टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
    1. सुरुवात (Beginning): व्यक्तीचे अभिवादन करणे आणि स्वतःची ओळख करून देणे.
    2. मध्यभाग (Middle): कॉल करण्याचे कारण सांगणे आणि काय केले पाहिजे यावर चर्चा करणे.
    3. शेवट (End): व्यक्तीचे आभार मानणे आणि निरोप घेणे.

३.२ व्यावसायिक रीतीने कॉल करण्यासाठी योग्य वाक्यांशांचा वापर

  • औपचारिक व्यावसायिक संभाषणादरम्यान संभाषण करण्यासाठी विशिष्ट वाक्ये वापरली जातात:
    1. कॉल करणे (Making a call): औपचारिक कॉल करताना स्वतःची स्पष्ट ओळख करून देणे महत्त्वाचे आहे. (उदा. Hi, it’s [your name] from [company name].)
    2. कोणाशी तरी बोलण्याची विनंती करणे (Asking for somebody): आपण योग्य व्यक्तीशी बोलत आहात का हे तपासणे महत्त्वाचे आहे. (उदा. Am I speaking to [person’s name]? किंवा I’d like to speak to [person’s name], please.)
    3. कॉल करण्याचे कारण सांगणे (Giving the reasons for calling): (उदा. I’m calling to discuss…, I just wanted to ask…, Could you tell me…?)
    4. खात्री करणे की एखादी व्यक्ती उपलब्ध आहे का (Asking when somebody will be available): (उदा. Is it a good time for us to talk now?, When is a good time to call?)
    5. माहिती पुन्हा सांगण्यास सांगणे (Asking the person to repeat information): (उदा. Could you please repeat that? I couldn’t hear you very well., Could you spell that for me, please?, Let me see if I got that right.)

आकृती

  • आकृती: टेलीफोन कॉलचे तीन टप्पे (Three phases of a telephone call)
  • वर्णन: तीन टप्प्यांची एक आडवी आयताकृती पट्टी दर्शवली आहे, ज्यामध्ये डावीकडून उजवीकडे अनुक्रमे 'Beginning' (हिरवा रंग), 'Middle' (निळा रंग), आणि 'End' (गुलाबी रंग) असे तीन भाग दाखवले आहेत.

सूत्रे व उदाहरणे

-(स्त्रोतात कोणतीही सूत्रे किंवा गणितीय उदाहरणे दिलेली नाहीत)

सुरक्षितता

-(स्त्रोतात कोणतीही तांत्रिक सुरक्षितता नियमावली दिलेली नाही)

लक्षात ठेवा

  • टेलीफोन कॉलमध्ये तीन टप्पे असतात: सुरुवात, मध्य आणि शेवट.
  • व्यावसायिक फोन कॉल औपचारिक, स्पष्ट आणि प्रभावी असावे लागतात.
  • कॉल करणार्‍या व्यक्तीला कॉलर आणि कॉल स्वीकारणाऱ्याला रिसीव्हर म्हणतात.
  • व्यावसायिक संभाषणात सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आदराने आणि नम्रतेने बोलणे.
  • औपचारिक कॉल करताना नेहमी स्वतःची स्पष्ट ओळख करून द्यावी.
  • संभाषण करताना लहान वाक्यांचा वापर करावा आणि नम्र राहावे.
  • महत्त्वाची माहिती लक्षात ठेवण्यासाठी नोंदी (notes) कराव्यात.
  • अनौपचारिक कॉल मित्रांशी आणि कुटुंबाशी केले जातात, जे व्यावसायिक कॉलपेक्षा वेगळे असतात.

प्रश्नोत्तरे

प्र. १. टेलीफोन कॉलचे किती टप्पे आहेत? उत्तर: टेलीफोन कॉलचे ३ टप्पे आहेत.

प्र. २. कॉल करणार्‍या व्यक्तीला काय म्हणतात? उत्तर: कॉल करणार्‍या व्यक्तीला 'कॉलर' (Caller) म्हणतात.

प्र. ३. कॉल स्वीकारणाऱ्या व्यक्तीला काय म्हणतात? उत्तर: कॉल स्वीकारणाऱ्या व्यक्तीला 'रिसीव्हर' (Receiver) म्हणतात.

प्र. ४. 'ऑन होल्ड' (On hold) म्हणजे काय? उत्तर: जेव्हा एखादा कॉल विशिष्ट हेतूने प्रतीक्षेत ठेवला जातो, तेव्हा त्याला 'ऑन होल्ड' म्हणतात.

प्र. ५. 'एंगेज्ड' (Engaged) स्थिती कशाला म्हणतात? उत्तर: ज्या व्यक्तीला कॉल करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे, ती व्यक्ती जेव्हा इतर कोणाशी तरी बोलत असते, तेव्हा त्याला 'एंगेज्ड' म्हणतात.

प्र. ६. व्यावसायिक फोन कॉल कसे असले पाहिजेत? उत्तर: व्यावसायिक फोन कॉल औपचारिक (formal), स्पष्ट आणि प्रभावी असले पाहिजेत.

प्र. ७. व्यावसायिक संभाषणात लक्षात ठेवण्याची सर्वात महत्त्वाची गोष्ट कोणती आहे? उत्तर: व्यावसायिक संभाषणात नम्रपणे आणि आदराने बोलणे ही सर्वात महत्त्वाची गोष्ट आहे.

प्र. ८. कॉलच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात काय केले जाते? उत्तर: सुरुवातीच्या टप्प्यात व्यक्तीचे अभिवादन केले जाते आणि स्वतःची ओळख करून दिली जाते.

प्र. ९. कॉलच्या मध्यभागात (Middle) काय केले जाते? उत्तर: मध्यभागात कॉल करण्याचे कारण सांगितले जाते आणि काय केले पाहिजे यावर चर्चा केली जाते.

प्र. १०. कॉलच्या शेवटी (End) काय केले जाते? उत्तर: शेवटी व्यक्तीचे आभार मानले जातात आणि निरोप घेतला जातो (Goodbye).

For Instructors — Teaching Notes

उद्दिष्टे (उद्दिष्टे - ५ मिनिटे)

  • टेलीफोन कॉलचे तीन टप्पे (Three phases of a telephone call) समजून घेणे.
  • व्यावसायिक रीतीने (professional manner) टेलीफोन कॉल करण्यासाठी योग्य वाक्यांशांचा वापर कसा करावा हे शिकणे.

प्रेरणा (५ मिनिटे)

  • पूर्वज्ञान: प्रशिक्षणार्थींना मित्रांशी किंवा कुटुंबाशी फोनवर बोलण्याचा अनुभव आहे, जिथे ते अनौपचारिकपणे (informal) बोलतात.
  • प्रेरणादायी प्रश्न / कार्यशाळा प्रसंग: जेव्हा तुम्ही एखाद्या कंपनीमध्ये नोकरीसाठी किंवा इंटर्नशिपसाठी कॉल करता, तेव्हा तुम्ही मित्रांसारखे बोलू शकता का? व्यावसायिक कॉल आणि वैयक्तिक कॉलमध्ये काय फरक आहे? आज आपण व्यावसायिक टेलीफोन कौशल्यांबद्दल (Telephone Skills) शिकणार आहोत.

सादरीकरण (३५ मिनिटे)

### टेलीफोन कॉलचे तीन टप्पे (Three Phases of a Telephone Call)

  • टेलीफोन कॉल्स हे शाब्दिक/बोललेल्या संवादाचे (verbal/spoken communication) एक महत्त्वाचे साधन आहे.
  • हे संवाद वैयक्तिक (personal) आणि व्यावसायिक (professional) दोन्ही संदर्भांत होऊ शकतात.
  • वैयक्तिक संदर्भात आपण मोकळेपणाने आणि अनौपचारिक पद्धतीने बोलू शकतो, परंतु व्यावसायिक फोन कॉल्स औपचारिक (formal), स्पष्ट आणि प्रभावी असणे आवश्यक आहे.
  • कनिष्ठ किंवा ज्येष्ठांशी बोलताना कामाच्या ठिकाणी काही साधे निकष पाळावे लागतात.
  • टेलीफोन कॉलचे ३ टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
    1. सुरुवात (Beginning): व्यक्तीला अभिवादन करणे आणि स्वतःची ओळख करून देणे.
    2. मध्यभाग (Middle): कॉल करण्याचे कारण सांगणे आणि काय केले पाहिजे यावर चर्चा करणे.
    3. शेवट (End): व्यक्तीचे आभार मानणे आणि निरोप घेणे.
  • काही महत्त्वाच्या संज्ञा:
    • कॉलर (Caller): कॉल करणारी व्यक्ती.
    • रिसीव्हर (Receiver): कॉल प्राप्त करणारी व्यक्ती.
    • ऑन होल्ड (On hold): जेव्हा एखादा कॉल विशिष्ट हेतूने प्रतीक्षेत ठेवला जातो.
    • एंगेज्ड (Engaged): ज्या व्यक्तीला तुम्ही कॉल करण्याचा प्रयत्न करत आहात ती व्यक्ती इतर कोणाशी तरी बोलत आहे.

### व्यावसायिक रीतीने टेलीफोन कॉल करण्यासाठी योग्य वाक्ये (Correct Phrases for Professional Telephone Calls)

  • वेगवेगळ्या फोन कॉल्सचे वेगवेगळे उद्देश असतात. व्यावसायिक उद्देशांसाठी औपचारिक फोन कॉल्स करताना, तुम्ही संभाषणात काही वाक्यांशांचा वापर करू शकता:
    1. कॉल करणे (Making a call): औपचारिक कॉल करताना, स्वतःची स्पष्ट ओळख करून देणे महत्त्वाचे आहे. तुम्ही तुमच्याबद्दल अशी माहिती देखील समाविष्ट करू शकता जी समोरच्या व्यक्तीला तुमच्याशी जोडण्यास मदत करू शकेल. उदाहरण: “Hi, it’s [your name] from [company name].”
    2. कोणाशी तरी बोलण्याची विनंती करणे (Asking for somebody): तुम्ही योग्य व्यक्तीशी बोलत आहात याची खात्री करणे महत्त्वाचे आहे. वाक्ये: “Am I speaking to [person’s name]?” किंवा “I’d like to speak to [person’s name], please.”
    3. कॉल करण्याचे कारण देणे (Giving the reasons for calling): तुम्ही त्यांना का कॉल करत आहात हे स्पष्ट करण्यासाठी वाक्यांशांचा वापर करा. वाक्ये: “I’m calling to discuss…”, “I just wanted to ask…”, “Could you tell me…?”
    4. कोणी उपलब्ध कधी असेल हे विचारणे (Asking when somebody will be available): कधीकधी जेव्हा तुम्ही कॉल करता, तेव्हा समोरची व्यक्ती त्या वेळी बोलायला उपलब्ध नसू शकते. त्यामुळे त्यांच्याशी तपासणे चांगले आहे. वाक्ये: “Is it a good time for us to talk now?” किंवा “When is a good time to call?”
    5. माहिती पुन्हा सांगण्यास सांगणे (Asking the person to repeat information): काही वेळा आपल्याला समोरच्या व्यक्तीचे बोलणे स्पष्टपणे ऐकू येत नाही. तुम्ही त्यांना विनंती करून पुन्हा सांगण्यास सांगू शकता. वाक्ये: “Could you please repeat that? I couldn’t hear you very well.”, “Could you spell that for me, please?”, “Let me see if I got that right. [repeat the information]”
  • व्यावसायिक संभाषणात लक्षात ठेवण्याची सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे नम्रपणे आणि आदराने बोलणे.

फलक-लेखन (Board Work)

  • टेलीफोन कॉलचे ३ टप्पे: Beginning (सुरुवात), Middle (मध्यभाग), End (शेवट).
  • महत्त्वाचे शब्द: Caller, Receiver, On hold, Engaged.
  • व्यावसायिक शिष्टाचार: Speak politely, Use short sentences, Take notes about important information.

उपयोजन (१० मिनिटे)

  • प्रशिक्षणार्थींनी व्यावसायिक कॉलचे चरण (Beginning, Middle, End) वापरून संवादाचा सराव करावा.
  • एका इंटर्नशिपसाठी (internship) किंवा जॉब ओपनिंगसाठी (job opening) एचआर मॅनेजरला किंवा मित्राला कॉल करण्याच्या संदर्भातील दिलेल्या सारण्या (Tables) पूर्ण करण्याचा सराव प्रशिक्षणार्थी स्वतः करतील.

प्रश्न (१० मिनिटे)

  1. प्रश्न: टेलीफोन कॉलचे तीन टप्पे कोणते आहेत? उत्तर: Beginning (सुरुवात), Middle (मध्यभाग), आणि End (शेवट).
  2. प्रश्न: 'Caller' म्हणजे काय? उत्तर: जो व्यक्ती कॉल करतो त्याला 'Caller' म्हणतात.
  3. प्रश्न: 'On hold' म्हणजे काय? उत्तर: जेव्हा एखादा कॉल विशिष्ट हेतूने प्रतीक्षेत (waiting) ठेवला जातो.
  4. प्रश्न: व्यावसायिक कॉलच्या सुरुवातीला (Beginning) काय केले पाहिजे? उत्तर: व्यक्तीला अभिवादन करणे (Greet the person) आणि स्वतःची ओळख करून देणे (Introduce yourself).
  5. प्रश्न: एखाद्या व्यक्तीशी फोनवर बोलत असताना जर आवाज नीट ऐकू आला नाही, तर कोणती विनंती करावी? उत्तर: "Could you please repeat that? I couldn’t hear you very well."
  6. प्रश्न: अनौपचारिक (informal) आणि औपचारिक (formal) कॉलमध्ये काय फरक आहे? उत्तर: अनौपचारिक कॉल आपण मित्र आणि कुटुंबाशी मोकळेपणाने करतो, तर औपचारिक कॉल व्यावसायिक कारणांसाठी केले जातात जेथे शिष्टाचार पाळावा लागतो.
  7. प्रश्न: 'Engaged' या शब्दाचा अर्थ काय आहे? उत्तर: ज्या व्यक्तीला तुम्ही कॉल करण्याचा प्रयत्न करत आहात ती व्यक्ती इतर कोणाशीतरी बोलत आहे.
  8. प्रश्न: व्यावसायिक संभाषणात लक्षात ठेवण्याची सर्वात महत्त्वाची गोष्ट कोणती आहे? उत्तर: नम्रपणे आणि आदराने बोलणे (to speak politely and respectfully).

गृहपाठ

  • व्यावसायिक संभाषणासाठी वापरले जाणारे किमान ५ वेगवेगळे वाक्यांश (phrases) लिहून आणा आणि त्यांचे पाठांतर करा.

Based on the DGT curriculum and NIMI books — for ITI trainees and instructors.