संख्यांसोबत काम करणे (MS Excel) — इलेक्ट्रीशियन वर्ष 1
Announcements
ITI Admission 2026 Last Date Extended in Maharashtra | ITI प्रवेशाची अंतिम तारीख 14 ऑक्टोबर 🚨 TATA MOTORS LTD. – APPRENTICESHIP RECRUITMENT 2026 🚨 🚀 Bajaj Manufacturing Systems (BMS) Course ला श्री गणेश प्रायव्हेट ITI, यावल येथे सुरुवात 📢 Skill India Portal वर Training Verification प्रक्रिया सुरू 🎓📱 **ITI विद्यार्थ्यांसाठी आता अभ्यास होणार आणखी स्मार्ट!** 🚀 📢 रोजगार महाकुंभ – महाराष्ट्र | नोकरीइच्छुक उमेदवारांसाठी नोंदणी सुरू! 📢 ITI विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाची संधी ⚡ महाजेनको अंतर्गत प्रशिक्षण योजनेची जाहिरात.. 📢 **महत्त्वाची सूचना – ITI Admission**
Home / Working with Numbers (MS Excel) — Electrician Year 1

Working with Numbers (MS Excel) — Electrician Year 1

Updated 19 Nov 2026 ·
Electrician Year 1 Employability Skills LO 3 P 0 / T 15 hrs

Use digital tools, software applications, and online platforms safely and effectively for work and learning.

Syllabus

Professional Knowledge (Theory)

  • Create a basic spreadsheet / Enter data into rows & columns.
  • Use simple formulas (add, average, percentage).
  • Apply formatting for readability.

For Trainees — Notebook Notes

इलेक्ट्रीशियन (Electrician) - १ ले वर्ष (Year 1)

Employability Skills (रोजगार कौशल्ये)

डिजिटल साधने व संगणक प्रणालीचा वापर (LO 3)


उद्दिष्टे

  • Employability Skills (रोजगार कौशल्ये) विषयाचे कालावधी व स्वरूप स्त्रोतानुसार समजून घेणे.
  • डिजिटल कार्य व अभ्यासासाठी आवश्यक संगणक प्रणालीच्या (Desktop Computer) तांत्रिक वैशिष्ट्यांची (Specifications) नोंद घेणे.

परिचय / व्याख्या

  • Employability Skills (रोजगार कौशल्ये): Craftsmen Training Scheme (CTS) अंतर्गत इलेक्ट्रीशियन आणि इतर सर्व व्यवसायांसाठी आवश्यक असलेला कोर विषय (Core Skill) आहे.
  • Desktop Computer (डेस्कटॉप संगणक): ITI मधील प्रशिक्षण, डिजिटल साधने आणि ट्रेडशी संबंधित सॉफ्टवेअर चालवण्यासाठी वापरले जाणारे डिजिटल उपकरण.

मुख्य मुद्दे

Employability Skills विषयाचा कालावधी व रचना

  • Employability Skills हा विषय CTS च्या सर्व व्यवसायांसाठी सामायिक (Common for all CTS trades) आहे.
  • पहिल्या वर्षासाठी (1st Year) १२० तास आणि दुसऱ्या वर्षासाठी (2nd Year) ६० तास असा एकूण १८० तासांचा कालावधी निश्चित केलेला आहे.
  • या विषयाचे लर्निंग आउटकम्स (Learning Outcomes), मूल्यमापन निकष (Assessment Criteria), अभ्यासक्रम आणि टूल लिस्ट अधिकृत संकेतस्थळांवर (www.cstaricalcutta.gov.in, www.bharatskills.gov.in, www.dgt.gov.in) स्वतंत्रपणे उपलब्ध आहेत.

संगणक आणि डिजिटल उपकरणांची वैशिष्ट्ये (Desktop Computer Specifications)

  • डिजिटल साधने व सॉफ्टवेअर वापरण्यासाठी आवश्यक असलेल्या डेस्कटॉप संगणकाचे तांत्रिक निकष खालीलप्रमाणे आहेत:
घटक (Component) तांत्रिक वैशिष्ट्ये / तपशील (Specifications)
CPU / प्रोसेसर 64 Bit / i5 किंवा लेटेस्ट प्रोसेसर, स्पीड: 3 GHz किंवा अधिक
RAM 16 GB DDR-IV किंवा अधिक, Wi-Fi Enabled
ग्राफिक्स व नेटवर्क कार्ड Graphics 4 GB आणि Integrated Gigabit Ethernet Network Card
मॉनिटर व इनपुट किमान १९ इंच (Min. 19 inch) मॉनिटर, USB माऊस, USB कीबोर्ड
सॉफ्टवेअर ट्रेड संबंधित सॉफ्टवेअरसाठी Licensed Operating System आणि Antivirus
सुविधा वर्गखोलीत इंटरनेट सुविधा (Internet facility) उपलब्ध असणे अपेक्षित आहे

आकृती

(टीप: दिलेल्या स्त्रोतामध्ये या विषयाशी संबंधित कोणतीही आकृती उपलब्ध नाही.)


सूत्रे व उदाहरणे

(टीप: दिलेल्या स्त्रोतामध्ये या विषयाशी संबंधित कोणतीही सूत्रे किंवा उदाहरणे उपलब्ध नाहीत.)


सुरक्षितता

  • संगणक प्रणाली वापरताना परवानाकृत ऑपरेटिंग सिस्टम (Licensed Operating System) आणि अधिकृत अँटीव्हायरस (Antivirus) वापरणे सुरक्षिततेच्या दृष्टीने आवश्यक आहे.

लक्षात ठेवा

  1. Employability Skills चा कालावधी पहिल्या वर्षासाठी १२० तास आणि दुसऱ्या वर्षासाठी ६० तास आहे.
  2. Employability Skills चा विस्तृत अभ्यासक्रम Bharat Skills व DGT च्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.
  3. डेस्कटॉप संगणकाचा प्रोसेसर ६४ बिट / i5 किंवा ३ GHz पेक्षा जास्त स्पीडचा असावा.
  4. संगणकामध्ये १६ GB DDR-IV RAM आणि ४ GB ग्राफिक्स कार्ड असणे आवश्यक आहे.
  5. मॉनिटरचा आकार किमान १९ इंच किंवा त्याहून मोठा असणे आवश्यक आहे.
  6. लॅब / वर्गखोलीमध्ये इंटरनेट सुविधा पुरवणे अपेक्षित आहे.
  7. ट्रेडशी संबंधित सॉफ्टवेअर चालवण्यासाठी लायसन्स्ड ऑपरेटिंग सिस्टम वापरली जाते.

प्रश्नोत्तरे

१. प्रश्न: Employability Skills विषयाचा कालावधी पहिल्या आणि दुसऱ्या वर्षासाठी किती आहे?
उत्तर: पहिल्या वर्षासाठी १२० तास (120 Hrs.) आणि दुसऱ्या वर्षासाठी ६० तास (60 Hrs.) असा कालावधी आहे.

२. प्रश्न: Employability Skills चा अभ्यासक्रम आणि माहिती कोणत्या संकेतस्थळांवर उपलब्ध आहे?
उत्तर: www.cstaricalcutta.gov.in, www.bharatskills.gov.in आणि www.dgt.gov.in या संकेतस्थळांवर उपलब्ध आहे.

३. प्रश्न: ITI इलेक्ट्रीशियन ट्रेडसाठी डेस्कटॉप संगणकाचे CPU स्पेसिफिकेशन काय दिलेले आहे?
उत्तर: CPU: 64 Bit / i5 किंवा लेटेस्ट प्रोसेसर, स्पीड 3 GHz किंवा त्याहून अधिक.

४. प्रश्न: संगणकाची RAM आणि नेटवर्क कार्डची तांत्रिक वैशिष्ट्ये काय आहेत?
उत्तर: 16 GB DDR-IV किंवा अधिक RAM (Wi-Fi सक्षम) आणि 4 GB ग्राफिक्स कार्डसह Integrated Gigabit Ethernet नेटवर्क कार्ड.

५. प्रश्न: संगणकासाठी मॉनिटरचा किमान आकार किती असावा?
उत्तर: मॉनिटरचा आकार किमान १९ इंच (Min. 19 inch) किंवा अधिक असणे आवश्यक आहे.

६. प्रश्न: वर्गखोलीमध्ये (Class room) कोणती डिजिटल सुविधा पुरवणे अपेक्षित आहे?
उत्तर: वर्गखोलीमध्ये इंटरनेट सुविधा (Internet facility) पुरवणे अपेक्षित आहे.

७. प्रश्न: संगणकामध्ये सॉफ्टवेअर सुरक्षेसाठी काय असणे आवश्यक आहे?
उत्तर: परवानाकृत ऑपरेटिंग सिस्टम (Licensed Operating System) आणि अँटीव्हायरस (Antivirus) असणे आवश्यक आहे.

८. प्रश्न: Employability Skills शिकवणाऱ्या निदेशकाची (Instructor) शैक्षणिक पात्रता काय असावी?
उत्तर: MBA/ BBA/ कोणत्याही शाखेतील पदवी किंवा डिप्लोमासह २ वर्षांचा अनुभव आणि DGT संस्थांमधून Employability Skills मधील अल्पमुदतीचा ToT कोर्स पूर्ण केलेला असावा.

For Instructors — Teaching Notes

उद्दिष्टे

स्रोतामध्ये दिलेल्या माहितीनुसार (DGT CTS इलेक्ट्रीशियन अभ्यासक्रम पाठ्यक्रम):

  • प्रथम वर्षात 'Employability Skills' (रोजगार कौशल्ये) या विषय घटकासाठी १२० तासांचा कालावधी निर्धारित केला आहे.
  • या विषयातील डिजिटल टूल्स, कॉम्प्युटर/स्प्रेडशीट संबंधित लर्निंग आउटकम्स, असेसमेंट क्रायटेरिया आणि टूल लिस्ट स्वतंत्रपणे dgt.gov.in, bharatskills.gov.in आणि cstaricalcutta.gov.in या संकेतस्थळांवर दिलेली आहे.
  • परीक्षा पद्धतीनुसार Employability Skills मध्ये उत्तीर्ण होण्यासाठी किमान ३३% गुण आवश्यक आहेत.

प्रेरणा (5 मिनिटे)

  • पूर्वज्ञान: Trainees कडे १२ वी किंवा डिप्लोमा स्तरावर 'Basic Computer' (मूलभूत संगणक) चे शिक्षण असणे किंवा संगणक उपकरणांची प्राथमिक माहिती असणे आवश्यक मानले गेले आहे.
  • प्रेरणादायी प्रश्न / परिस्थिती: आयटीआयमधील डिजिटल टूल अध्यापनासाठी आणि लॅबमध्ये प्रात्यक्षिक करण्यासाठी कोणत्या स्पेसिफिकेशनचे कॉम्प्युटर सिस्टीम (Desktop Computer) आवश्यक असतात आणि अधिकृत अभ्यासक्रम साहित्य कोठे उपलब्ध असते?

सादरीकरण (35 मिनिटे)

१. रोजगार कौशल्ये (Employability Skills) विषयाची रचना व संकेतस्थळ स्रोत

  • स्पष्टीकरण: DGT च्या अभ्यासक्रमानुसार इलेक्ट्रीशियन व्यवसायाच्या प्रथम वर्षात 'Employability Skills' या विषयासाठी एकूण १२० तासांचा कालावधी देण्यात आला आहे (द्वितीय वर्षात ६० तास). या विषयांतर्गत संगणक, डिजिटल टूल्स आणि स्प्रेडशीट संबंधित विस्तृत अभ्यासक्रम, असेसमेंट क्रायटेरिया आणि टूल लिस्ट CSTARI व DGT द्वारे स्वतंत्रपणे अधिकृत संकेतस्थळांवर उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
  • वर्कशॉप उदाहरण: Trainees ला डिजिटल टूल्स आणि MS Excel/स्प्रेडशीट संबंधित अधिकृत स्टडी मटेरियल व प्रॅक्टिकल शीट डाउनलोड करण्यासाठी Bharatskills किंवा CSTARI पोर्टल्सचा वापर करावा लागतो.
  • स्रोतामधील माहिती व तपशील:
घटक स्रोतातील तपशील / माहिती
विषय व वर्ष Employability Skills (१ ले वर्ष)
निर्धारित तास १२ मे वर्ष: १२० तास (२ रे वर्ष: ६० तास)
उत्तीर्णतेची टक्केवारी (Pass %) किमान ३३% (Minimum 33%)
अधिकृत संकेतस्थळ (Websites) www.cstaricalcutta.gov.in, www.bharatskills.gov.in, www.dgt.gov.in
  • सुरक्षितता व काळजी: अधिकृत सॉफ्टवेअर आणि पोर्टल्स वापरताना परवानाकृत (Licensed) ऑपरेटिंग सिस्टीम आणि अँटीव्हायरस वापरणे आवश्यक आहे.
  • सामान्य चुका: अनधिकृत संकेतस्थळांवरून चुकीचे किंवा जुने अभ्यासक्रम साहित्य वापरणे.

२. डिजिटल टूल्स व स्प्रेडशीट प्रॅक्टिकलसाठी संगणक लॅब उपकरणांचे तपशील (Desktop Computer Specifications)

  • स्पष्टीकरण: स्प्रेडशीट (MS Excel) व डिजिटल टूल्सचा प्रभावी वापर करण्यासाठी आयटीआयच्या लॅबमध्ये योग्य हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअर स्पेसिफिकेशनचे Desktop Computer उपलब्ध असणे आवश्यक आहे.
  • वर्कशॉप उदाहरण: इलेक्ट्रीशियन वर्कशॉपमधील डेटा प्रविष्ट करणे, आकडेमोड करणे आणि स्प्रेडशीटवर काम करण्यासाठी ६४-बिट प्रोसेसर आणि १६ जीबी रॅम असलेल्या संगणकाचा वापर केला जातो.
  • स्रोतामधील स्पेसिफिकेशन तक्ता (Annexure-I प्रमाणे):
साधन / उपकरण स्रोतातील अचूक स्पेसिफिकेशन (Specification) प्रमाण (Quantity)
Desktop Computer CPU: 64 Bit / i5 or latest processor, Speed: 3 GHz or Higher. RAM: 16 GB DDR-IV or Higher, Wi-Fi Enabled. Graphics: 4 GB & higher, Network Card: Integrated Gigabit Ethernet, with USB Mouse, USB Keyboard and Monitor (Min. 19 inch or higher). Licensed Operating System and Antivirus compatible with trade related software. 2 Nos.
Inkjet/ laser printer Standard specification 1 No.
  • सुरक्षितता व काळजी: कॉम्प्युटर सिस्टीम चालवताना परवानाकृत ऑपरेटिंग सिस्टीम (Licensed Operating System) आणि अँटीव्हायरस (Antivirus) सक्रिय असावा.
  • सामान्य चुका: अँटीव्हायरस न वापरल्यामुळे संगणकात व्हायरस येणे व डेटा नष्ट होणे.

३. Employability Skills अध्यापनासाठी इन्स्ट्रक्टर अर्हता आणि मूल्यमापन पद्धती

  • स्पष्टीकरण: डिजिटल टूल्स आणि स्प्रेडशीटचे अध्यापन करण्यासाठी इन्स्ट्रक्टरकडे मान्यताप्राप्त पदवी/डिप्लोमा आणि किमान २ वर्षांचा अनुभव असणे आवश्यक आहे. तसेच १२ वी किंवा डिप्लोमा स्तरावर बेसिक कॉम्प्युटर विषय अभ्यासलेला असणे अनिवार्य आहे.
  • मूल्यमापन पद्धती: या विषयाचे मूल्यमापन फॉर्मेटिव्ह असेसमेंट (आंतरिक) आणि समेटिव्ह असेसमेंट (ऑल इंडिया ट्रेड टेस्ट - AITT) द्वारे DGT च्या नियमांनुसार केले जाते.
  • स्रोतातील नियम व अटी:
पद / घटक स्रोतातील अचूक पात्रता व नियम
Instructor Qualification MBA/ BBA/ Any Graduate/ Diploma in any discipline with Two years' of teaching or industry experience with short term ToT Course in Employability Skills conducted by DGT institutions. (Must have studied English/ Communication Skills and Basic Computer at 12th / Diploma level and above) OR Existing Social Studies Instructors in ITIs with short term ToT Course in Employability Skills.
वयोमर्यादा किमान २१ वर्षे
परीक्षा उत्तीर्णता ३३% गुण

फलक-लेखन

  • विषय: Employability Skills - Working with Digital Tools & Spreadsheets
  • कालावधी: १२० तास (प्रथम वर्ष) | उत्तीर्णता: ३३%
  • अधिकृत वेब पोर्टल्स: www.bharatskills.gov.in | www.cstaricalcutta.gov.in | www.dgt.gov.in
  • Desktop Computer Specification: CPU: 64 Bit / i5 (3 GHz+), RAM: 16 GB DDR-IV, Graphics: 4 GB, Monitor: 19 Inch+, Licensed OS & Antivirus (संख्या: 2 Nos.)

उपयोजन

  • ट्रेनीजची कृती:
    1. DGT च्या अधिकृत पोर्टल्सना (www.bharatskills.gov.in) भेट देऊन Employability Skills मधील डिजिटल टूल्स आणि स्प्रेडशीट अभ्यासक्रमाची माहिती पाहणे.
    2. आयटीआय संगणक लॅबमधील Desktop Computer चे हार्डवेअर स्पेसिफिकेशन (RAM, CPU, OS) तपासणे.

प्रश्न

प्रश्न १ (तोंडी): Employability Skills या विषयासाठी प्रथम वर्षात किती तासांचा कालावधी निश्चित केला आहे?

  • उत्तर: प्रथम वर्षात Employability Skills विषयासाठी १२० तासांचा कालावधी निश्चित केला आहे.

प्रश्न २ (थेट उत्तर): Employability Skills विषयात उत्तीर्ण होण्यासाठी किमान किती टक्के गुण आवश्यक आहेत?

  • उत्तर: किमान ३३% गुण आवश्यक आहेत.

प्रश्न ३ (संकेतस्थळ आधारित): Employability Skills विषयाचा अभ्यासक्रम आणि टूल लिस्ट कोणत्या DGT पोर्टल्सवर उपलब्ध आहे?

प्रश्न ४ (स्पेसिफिकेशन आधारित): अभ्यासक्रमानुसार डेस्कटॉप कॉम्प्युटरची (Desktop Computer) रॅम (RAM) क्षमता किती असावी?

  • उत्तर: RAM: 16 GB DDR-IV किंवा त्याहून अधिक असावी.

प्रश्न ५ (हार्डवेअर आधारित): डेस्कटॉप कॉम्प्युटरसाठी प्रोसेसरचे (CPU) स्पेसिफिकेशन काय दिले आहे?

  • उत्तर: CPU: 64 Bit / i5 किंवा नवीन प्रोसेसर, स्पीड 3 GHz किंवा त्याहून अधिक.

प्रश्न ६ (सॉफ्टवेअर आधारित): संगणक सिस्टीम सुरक्षित ठेवण्यासाठी कोणते सॉफ्टवेअर आवश्यक आहे?

  • उत्तर: परवानाकृत ऑपरेटिंग सिस्टीम (Licensed Operating System) आणि ट्रेड संबंधित सॉफ्टवेअरशी सुसंगत अँटीव्हायरस (Antivirus).

प्रश्न ७ (इन्स्ट्रक्टर अर्हता): Employability Skills इन्स्ट्रक्टरसाठी १२ वी/डिप्लोमा स्तरावर कोणता विषय अभ्यासलेला असणे अनिवार्य आहे?

  • उत्तर: English/ Communication Skills आणि Basic Computer हे विषय अभ्यासलेले असणे अनिवार्य आहे.

प्रश्न ८ (तर्कशास्त्र / कारणमीमांसा): स्प्रेडशीट आणि डिजिटल टूल्स शिकताना अधिकृत पोर्टल्स आणि परवानाकृत सॉफ्टवेअर वापरणे का आवश्यक आहे?

  • उत्तर: DGT अभ्यासक्रमानुसार अचूक व अद्ययावत अभ्यास सामग्री मिळण्यासाठी www.bharatskills.gov.in सारखे अधिकृत पोर्टल्स वापरणे गरजेचे असते, तसेच संगणक प्रणाली व्हायरसपासून सुरक्षित राहण्यासाठी आणि सर्व फीचर्स सुरळीत चालण्यासाठी परवानाकृत ऑपरेटिंग सिस्टीम व अँटीव्हायरस आवश्यक असतो.

गृहपाठ

  1. www.bharatskills.gov.in या वेबसाईटला भेट देऊन Employability Skills मधील डिजिटल साहित्याची यादी तयार करा.
  2. Annexure-I मध्ये दिलेल्या Desktop Computer च्या सर्व स्पेसिफिकेशन्सची वहीत नोंद करा.

Based on the DGT curriculum and NIMI books — for ITI trainees and instructors.