संधी आणि ग्राहकांच्या गरजा शोधणे — इलेक्ट्रीशियन वर्ष 1
Announcements
ITI Admission 2026 Last Date Extended in Maharashtra | ITI प्रवेशाची अंतिम तारीख 14 ऑक्टोबर 🚨 TATA MOTORS LTD. – APPRENTICESHIP RECRUITMENT 2026 🚨 🚀 Bajaj Manufacturing Systems (BMS) Course ला श्री गणेश प्रायव्हेट ITI, यावल येथे सुरुवात 📢 Skill India Portal वर Training Verification प्रक्रिया सुरू 🎓📱 **ITI विद्यार्थ्यांसाठी आता अभ्यास होणार आणखी स्मार्ट!** 🚀 📢 रोजगार महाकुंभ – महाराष्ट्र | नोकरीइच्छुक उमेदवारांसाठी नोंदणी सुरू! 📢 ITI विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाची संधी ⚡ महाजेनको अंतर्गत प्रशिक्षण योजनेची जाहिरात.. 📢 **महत्त्वाची सूचना – ITI Admission**
Home / Spotting Opportunities and Customer Needs — Electrician Year 1

Spotting Opportunities and Customer Needs — Electrician Year 1

Updated 15 Nov 2026 ·
Electrician Year 1 Employability Skills LO 11 P 0 / T 18 hrs

Develop a simple, market-aligned business idea and plan, applying basic budgeting, marketing, and compliance concepts.

Syllabus

Professional Knowledge (Theory)

  • Identify unmet needs in local markets.
  • Understand how to study what customers want.
  • Observe opportunities for self-employment in their trade & Match trade skills with local market needs.

For Trainees — Notebook Notes

उद्दिष्टे

  • स्थानिक बाजारपेठेतील अपूर्ण गरजा ओळखणे.
  • ग्राहकांना काय हवे आहे याचा अभ्यास कसा करावा हे समजून घेणे.
  • त्यांच्या ट्रेडमध्ये स्वयंरोजगाराच्या संधींचे निरीक्षण करणे आणि ट्रेड कौशल्यांचा स्थानिक बाजाराच्या गरजांशी मेळ घालणे.

परिचय / व्याख्या

  • स्वयंरोजगार आणि बाजारपेठ संधी: बदलत्या बाजारपेठेत ग्राहकांच्या गरजा ओळखून स्वतःचा व्यवसाय सुरू करणे आणि योग्य सेवा देणे.
  • कौशल्यांचे महत्त्व: नोकरी किंवा व्यवसायात यश मिळवण्यासाठी तांत्रिक कौशल्ये (Technical Skills) आणि रोजगारक्षमता कौशल्ये (Employability Skills) दोन्ही आवश्यक असतात.

मुख्य मुद्दे

१. रोजगारक्षमता कौशल्ये (Employability Skills) आणि तांत्रिक कौशल्ये

  • आजच्या स्पर्धात्मक नोकरीच्या बाजारात स्वतःला वेगळे सिद्ध करण्यासाठी तांत्रिक कौशल्ये (उदा. शिवकाम, सुतारकाम, आयटी, प्लंबिंग इत्यादी) आणि रोजगारक्षमता कौशल्ये (Soft Skills) दोन्ही लागतात.
  • रोजगारक्षमता कौशल्यांमुळे तुम्हाला व्यावसायिक वातावरणात कसे वागावे, टीममध्ये कसे काम करावे आणि समस्या कशी सोडवावी हे समजते.
  • अनेक नियोक्ता (Employers) उमेदवारांनी अर्जासोबत कोणती अतिरिक्त कौशल्ये आणली आहेत यावर अंतिम भरतीचा निर्णय घेतात.

२. स्वयं-शिकणारा (Self-Learner) आणि वाढीव मानसिकता (Growth Mindset)

  • स्वयं-शिकणे म्हणजे स्वतःच्या शिकण्याची जबाबदारी घेणे आणि स्वतःच्या मार्गाने नवीन गोष्ट शिकणे होय.
  • वाढीव मानसिकता (Growth Mindset) असलेली व्यक्ती नेहमी वाढण्यास, बदलण्यास आणि शिकण्यास तयार असते.
  • वाढीव मानसिकता विरुद्ध निश्चित मानसिकता तुलना:
    • वाढीव मानसिकता: मी हे करू शकतो, चुका सामान्य आहेत, मी माझ्या चुकाfrom शिकेन, मी पुन्हा प्रयत्न करेन, मी कष्टाने काम करेन.
    • निश्चित मानसिकता: मी हे करू शकत नाही, चुका अस्वीकार्य आहेत, चुका म्हणजे अपयशासारख्या आहेत, मी एकदा अपयशी झालो तर नेहमी अपयशी होईन.

३. ऑनलाइन लर्निंग (E-Learning) आणि पोर्टल्स

  • ई-लर्निंग म्हणजे इंटरनेट आणि डिजिटल साधनांच्या (संगणक, टॅबलेट, स्मार्टफोन) मदतीने ऑनलाइन शिक्षण घेणे होय.
  • ई-लर्निंगचे फायदे: जलद धडे, वाढलेली प्रतिबद्धता, आठवण ठेवण्याची क्षमता सुधारणे, प्रवेश सुलभता आणि लवचिकता.
  • रोजगारक्षमता कौशल्ये शिकण्यासाठी खालील ई-लर्निंग पोर्टल्स उपलब्ध आहेत:
ई-लर्निंग पोर्टल वेब पत्ता (Web Address) उद्देश
भारत स्किल्स पोर्टल (Bharat Skills Portal) https://bharatskills.gov.in/ ट्रेड कौशल्ये आणि रोजगारक्षमता कौशल्यांसाठी ऑनलाइन धडे आणि अभ्यास साहित्य शोधणे.
ई-स्किल इंडिया (eSkill India) https://eskillindia.org/ विनामूल्य, प्रमाणित ऑनलाइन अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेश मिळवणे.
आसीम (ASEEM) https://smis.nsdcindia.org/ शाश्वत उपजीविकेच्या संधी शोधण्यास मदत करणे.
एनएसडीसी (NSDC) https://nsdcindia.org/ फायदेशीर प्रशिक्षण केंद्र आणि व्यावसायिक केंद्र स्थापन करण्यासाठी निधीसाठी मदत मागणे.
निमी पोर्टल (NIMI portal) https://nimi.gov.in/ver2_/ प्रशिक्षणार्थ्यांच्या वापरासाठी शैक्षणिक साहित्य, ई-कंटेंट, प्रश्न बँक.
नॅप्स पोर्टल (NAPS portal) https://www.apprenticeshipindia.gov.in/ तुमच्या ट्रेडशी संबंधित शिकाऊ उमेदवारी (Apprenticeship) संधींसाठी अर्ज करणे.
योजना पोर्टल (Scheme portals) https://www.india.gov.in/my-government/schemes सरकारच्या विविध कल्याणकारी योजनांची माहिती मिळवणे.

४. कामाचे भविष्य आणि बदलती बाजारपेठ (Future of Work)

  • कोविड-१९ महामारीनंतर जागतिक नोकरीच्या बाजारात मोठे बदल झाले आहेत. नवीन ट्रेंड्स खालीलप्रमाणे आहेत:
    • १. नोकऱ्यांचे डिजिटायझेशन किंवा ऑटोमेशन: अनेक नोकऱ्या डिजिटल होत आहेत, उदा. मुंबई, बंगळुरू आणि अहमदाबादमधील रेस्टॉरंट्समध्ये वेटरऐवजी रोबोट्सचा वापर.
    • २. रिमोट वर्किंग: कर्मचारी घरून काम करत आहेत, ज्यामुळे महिला आणि काळजीवाहूंना अधिक चांगले काम करण्यास मदत झाली आहे.
    • ३. उमेदवारांची मोठी श्रेणी: लोक कुठूनही काम करू शकत असल्यामुळे कंपन्या देशभरातून उमेदवार कामावर घेत आहेत.
    • ४. डिजिटल कौशल्यांची गरज: भाजी विक्रेत्यांपासून मोठ्या सुपरमार्केटपर्यंत सर्वजण डिजिटल चलन वापरत आहेत.
    • ५. प्लॅटफॉर्म अर्थव्यवस्थेचा उदय: उबेर, ओला, झोमॅटो, बिग बास्केट, स्विगी यांसारखे डिजिटल व्यवसाय वाढले आहेत.
    • ६. हरित नोकऱ्या (Green Jobs): प्रदूषण कमी करण्यास, पर्यावरण आणि ग्रहाचे जतन करण्यास मदत करणाऱ्या नोकऱ्या, ज्यांना सरकारी अनुदानाचे समर्थन मिळते.
  • मागणी कमी झालेली जुनी क्षेत्रे: एसटीडी बुथ, फोटो स्टुडिओ, ऑडिओ कॅसेट/सीडी रेकॉर्डिंग, कात्री घासणारा, सायकल दुरुस्ती.
  • नवीन आलेली जॉब भूमिका: ओला/उबेर ड्रायव्हिंग, स्विगी/झोमॅटो डिलिव्हरी, मोबाईल दुरुस्ती, सोशल मीडिया इन्फ्लुएंसर, यूट्यूबर.
  • वेगाने वाढणारी क्षेत्रे: ऑनलाइन रिटेल, आरोग्य सेवा (Healthcare), फार्मास्युटिकल, आर्थिक आणि बँकिंग, कॉम्प्युटर आणि आयटी, गिग वर्क सेक्टर, हरित नोकऱ्या.

आकृती

आकृती: वाढीव मानसिकता विरुद्ध निश्चित मानसिकता (Growth Mindset vs Fixed Mindset)

  • वर्णन: दोन मानवी डोक्याच्या आकृत्या काढा. डाव्या बाजूच्या हिरव्या डोक्यामध्ये वाढीव मानसिकता दर्श

For Instructors — Teaching Notes

उद्दिष्टे

  • स्थानिक बाजारपेठेतील अपूर्ण गरजा ओळखणे.
  • ग्राहकांना काय हवे आहे याचा अभ्यास कसा करावा हे समजून घेणे.
  • ट्रेडमध्ये स्वयंरोजगाराच्या संधींचे निरीक्षण करणे आणि ट्रेड कौशल्यांचा स्थानिक बाजाराच्या गरजांशी मेळ घालणे.

प्रेरणा

  • मागील ज्ञान: विद्यार्थ्यांना तंत्रज्ञानाची माहिती आहे आणि दैनंदिन जीवनातील सेवांची ओळख आहे.
  • प्रेरणादायी प्रश्न / कार्यशाळा प्रसंग: जर तुम्ही तुमच्या भागात नवीन व्यवसाय सुरू केला, तर ग्राहकांच्या गरजा कशा ओळखाल आणि स्थानिक बाजारात यशस्वी होण्यासाठी काय तयारी कराल?

सादरीकरण

१. स्थानिक बाजारपेठेतील अपूर्ण गरजा ओळखणे (Identifying unmet needs in local markets)

  • स्थानिक बाजारपेठेतील अपूर्ण गरजा ओळखणे म्हणजे आपल्या परिसरात किंवा गावात कोणत्या वस्तू किंवा सेवांची कमतरता आहे हे शोधणे होय.
  • आजच्या स्पर्धात्मक जॉब मार्केटमध्ये आणि व्यवसायात टिकून राहण्यासाठी ग्राहकांच्या अशा गरजा शोधणे गरजेचे आहे ज्या इतर कंपन्या किंवा दुकाने पूर्ण करत नाहीत.
  • यासाठी आपण आपल्या ट्रेडच्या संबंधित कौशल्ये वापरून स्थानिक लोकांच्या समस्या सोडवू शकतो.
  • कार्यशाळा उदाहरण: समजा तुमच्या भागात नवीन कार रिपेअर शॉप सुरू केले आहे, तर ग्राहकांना वेळेवर आणि चांगल्या दर्जाची सेवा मिळण्यात काय अडचणी येतात हे तपासणे.
  • सुरक्षेचे मुद्दे आणि चुका: बाजाराचा कोणताही अभ्यास न करता थेट व्यवसाय सुरू करणे ही सर्वात मोठी चूक आहे.

२. ग्राहकांना काय हवे आहे याचा अभ्यास कसा करावा (Understand how to study what customers want)

  • ग्राहकांना काय हवे आहे हे समजून घेण्यासाठी त्यांच्याशी संवाद साधणे आणि त्यांचे प्राधान्य ओळखणे आवश्यक आहे.
  • डिजिटल साधने जसे की संगणक, स्मार्टफोन किंवा इंटरनेटचा वापर करून ग्राहक काय शोधत आहेत याचा अंदाज लावता येतो.
  • ग्राहकांच्या आवडीनिवडी, त्यांच्या समस्या आणि त्यांना कोणत्या नवीन सेवा हव्या आहेत याचे निरीक्षण करणे महत्त्वाचे आहे.
  • कार्यशाळा उदाहरण: सविस्तर माहितीसाठी ग्राहकांना कॉल करणे किंवा त्यांच्याकडून उत्पादनांबद्दल अभिप्राय (feedback) गोळा करणे.
  • सुरक्षेचे मुद्दे आणि चुका: ग्राहकांच्या मतांकडे दुर्लक्ष करणे आणि स्वतःला जे आवडते तेच ग्राहकांवर लादणे ही एक सामान्य चूक आहे.

३. स्वयंरोजगाराच्या संधींचे निरीक्षण आणि ट्रेड कौशल्यांचा मेळ (Observe opportunities for self-employment & Match trade skills)

  • आपल्या ट्रेडमधील कौशल्यांचा वापर करून स्वयंरोजगाराच्या नवीन संधी शोधणे हा २१ व्या शतकातील महत्त्वाचा भाग आहे.
  • आपल्याकडे असलेल्या तांत्रिक कौशल्यांसोबतच (Technical Skills) डिजिटल साक्षरता आणि संवाद कौशल्ये

Based on the DGT curriculum and NIMI books — for ITI trainees and instructors.