विद्युत जोड आणि सोल्डरिंग तंत्रज्ञान — इलेक्ट्रीशियन वर्ष 1
घोषणा
ITI Admission 2026 Last Date Extended in Maharashtra | ITI प्रवेशाची अंतिम तारीख 14 ऑक्टोबर 🚨 TATA MOTORS LTD. – APPRENTICESHIP RECRUITMENT 2026 🚨 🚀 Bajaj Manufacturing Systems (BMS) Course ला श्री गणेश प्रायव्हेट ITI, यावल येथे सुरुवात Skill India Portal वर Training Verification प्रक्रिया सुरू – ITI विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाची सूचना 🎓📱 **ITI विद्यार्थ्यांसाठी आता अभ्यास होणार आणखी स्मार्ट!** 🚀 📢 रोजगार महाकुंभ – महाराष्ट्र | नोकरीइच्छुक उमेदवारांसाठी नोंदणी सुरू! 📢 ITI विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाची संधी ⚡ महाजेनको अंतर्गत प्रशिक्षण योजनेची जाहिरात.. 📢 **महत्त्वाची सूचना – ITI Admission**
मुख्यपृष्ठ / विद्युत जोड आणि सोल्डरिंग तंत्रज्ञान — इलेक्ट्रीशियन वर्ष 1

विद्युत जोड आणि सोल्डरिंग तंत्रज्ञान — इलेक्ट्रीशियन वर्ष 1

अद्ययावत 15 Nov 2026 ·
इलेक्ट्रीशियन वर्ष 1 व्यापार व्यावहारिक आणि ट्रेड थियरी LO 2 P 95 / T 25 तास

विद्युत वायर जोड तयार करणे; सोल्डरिंग, क्रिमपिंग करणे आणि भूमिगत केबलचा इन्सुलेशन रोध मोजणे.

अभ्यासक्रम

प्रात्यक्षिके (Professional Skills)

  1. सिंपल ट्विस्ट, मॅरिड, टी (Tee) आणि वेस्टर्न युनियन जोड तयार करा.
  2. ब्रिटानिया स्ट्रेट, ब्रिटानिया टी आणि रॅट टेल जोड तयार करा.
  3. जोड / लग्जच्या सोल्डरिंगचा सराव करा.

सिद्धांत (Professional Knowledge)

  • विद्युत वाहकांमधील जोड.
  • सोल्डरिंगचे तंत्रज्ञान.
  • सोल्डर्स आणि फ्लक्सचे प्रकार.

विद्यार्थ्यांसाठी — नोंदवही टिपण

प्रशिक्षणार्थी नोंदवही टिपण (Trainee's Notebook Notes)

व्यवसाय (Trade): इलेक्ट्रीशियन (Electrician)
वर्ष (Year): प्रथम वर्ष (1st Year)
मॉड्यूल / LO: LO 2 – विद्युत वायर्सचे जोड तयार करणे, सोल्डरिंग, क्रिम्पिंग करणे आणि अंडरग्राउंड केबलचा इन्सुलेशन रोध मोजणे.
विषय (Topic): विद्युत वाहकांमधील जोड आणि सोल्डरिंगचे तंत्रज्ञान (Joints in Electrical Conductors and Soldering Techniques)


उद्दिष्टे

  • विद्युत वाहकांमध्ये (conductors) निरनिराळ्या प्रकारचे जोड तयार करणे.
  • सिंगल स्ट्रँड, स्ट्रँडेड आणि बेअर वाहकांसाठी योग्य जोडांची निवड करणे.
  • सोल्डरिंग आणि जॉइंटिंगसाठी लागणाऱ्या साधनांचा योग्य वापर करणे.
  • तांब्याच्या (copper) वाहकांचे जोड आणि लग्ज सुरक्षिततेचे नियम पाळून सोल्डर करणे.

परिचय / व्याख्या

  • विद्युत जोड (Electrical Joint): दोन किंवा अधिक विद्युत वाहक (conductors) एकत्र जोडून विद्युत प्रवाहाचा मार्ग अखंडित ठेवण्याच्या प्रक्रियेला विद्युत जोड म्हणतात.
  • सोल्डरिंग (Soldering): सोल्डर धातू वितळवून दोन वाहकांचे जोड कायमस्वरूपी, यांत्रिकदृष्ट्या भक्कम आणि कमी रोधाचे (low resistance) बनवण्याच्या तंत्रज्ञानाला सोल्डरिंग म्हणतात.

मुख्य मुद्दे

१. सिंगल स्ट्रँड कंडक्टर्सचे जोड (Joints in Single Strand Conductors)

सिंगल स्ट्रँड वाहकांसाठी प्रामुख्याने खालील जोड वापरले जातात: १. सिंपल स्ट्रेट ट्विस्ट जोड (Simple straight twist joint): एकाच तारांच्या वाहकांना सरळ रेषेत जोडण्यासाठी हा जोड केला जातो. २. रॅट-टेल जोड (Rat-tail joint): जंक्शन बॉक्स किंवा अ‍ॅक्सेसरीजमध्ये दोन किंवा अधिक सिंगल स्ट्रँड वायर्स एकत्र पिळून जोडण्यासाठी वापरला जातो.

२. स्ट्रँडेड कंडक्टर्सचे जोड (Joints in Stranded Conductors)

अनेक बारीक तारा एकत्र पिळलेल्या (stranded) वाहकांसाठी खालील जोड वापरले जातात: १. मॅरिड जोड (Married joint): स्ट्रँडेड वाहक सरळ रेषेत एकमेकांत गुंफून जोडण्यासाठी वापरला जातो. २. टी जोड (Tee joint): मुख्य स्ट्रँडेड लाईनमधून उपशाखा (branch line) काढण्यासाठी ९० अंशात 'T' आकाराचा जोड बनवला जातो.

३. बेअर कंडक्टर्सचे जोड (Joints in Bare Conductors)

इन्सुलेशन नसलेल्या उघड्या (bare) वाहकांसाठी खालील जोड वापरले जातात: १. ब्रिटानिया स्ट्रेट जोड (Britannia straight joint): बेअर वाहकांना सरळ रेषेत भक्कमपणे जोडण्यासाठी. २. ब्रिटानिया टी जोड (Britannia Tee joint): बेअर वाहकाच्या मुख्य लाईनधून शाखा काढण्यासाठी. ३. वेस्टर्न युनियन जोड (Western union joint): बेअर वाहक जास्त ताण (tensile strength) सहन करू शकतील अशा प्रकारे सरळ जोडण्यासाठी.

४. सोल्डरिंग व जॉइंटिंग साधने आणि तपशील (Tools & Specifications)

सोल्डरिंग आणि जॉइंटिंग प्रक्रियेसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साधनांची वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

अ.क्र. साधनाचे नाव (Tool Name) तपशील / क्षमता (Specification)
१ सोल्डरिंग आयर्न (Soldering Iron) 25-Watt, 65 Watt, 120-Watt (230 Volt)
२ टेम्परेचर कंट्रोल्ड सोल्डरिंग आयर्न (Temperature Controlled Soldering Iron) 50-Watt, 230 Volt
३ कॉपर बिट सोल्डरिंग आयर्न (Copper Bit Soldering Iron) 0.25 kg
४ डी-सोल्डरिंग गन (De-soldering Gun) Heat proof nozzle, PVC type, 250mm
५ ब्रास ब्लो लॅम्प (Blow Lamp Brass) 0.5 ltr
६ वायर कटर आणि स्ट्रिपर (Wire Cutter and Stripper) 150 mm
७ क्रिम्पिंग टूल (Crimping Tool) 1.5 sq mm to 16 sq mm आणि 16 sq mm to 95 sq mm

आकृती

  • आकृती १: सिंपल ट्विस्ट व रॅट-टेल जोड (Simple Twist & Rat-Tail Joint)
    • वर्णन: सिंगल स्ट्रँड वायरचे इन्सुलेशन काढून दोन टोके एकत्र सरळ रेषेत पिळलेला 'सिंपल ट्विस्ट जोड' आणि टोके एकत्र आणून ९० अंशात पिळलेला 'रॅट-टेल जोड' आकृतीत काढा.
  • आकृती २: मॅरिड जोड व टी जोड (Married Joint & Tee Joint)
    • वर्णन: स्ट्रँडेड वाहकांच्या तारा सुट्या करून एकमेकांत गुंफलेला सरळ 'मॅरिड जोड' आणि मुख्य वायरवर उपशाखेची वायर गुंडाळून बनवलेला 'Tee जोड' दर्शवणारी आकृती काढा.
  • आकृती ३: ब्रिटानिया स्ट्रेट व ब्रिटानिया टी जोड (Britannia Straight & Tee Joint)
    • वर्णन: बेअर कंडक्टर्सच्या टोकांना एकत्र ठेवून त्यावर बाहेरील तारेने (binding wire) घट्ट वेढे दिलेला 'ब्रिटानिया स्ट्रेट जोड' आणि 'ब्रिटानिया टी जोड' आकृतीत काढा.
  • आकृती ४: वेस्टर्न युनियन जोड (Western Union Joint)
    • वर्णन: बेअर कंडक्टर्सची टोके एकमेकांवर ओव्हरलॅप करून घट्ट वेढे दिलेला भक्कम 'वेस्टर्न युनियन जोड' आकृतीत काढा.

सूत्रे व उदाहरणे

(उपलब्ध पाठ्यक्रमाच्या स्त्रोतामध्ये या घटकासाठी कोणतीही गणितीय सूत्रे किंवा उदाहरणे समाविष्ट नाहीत.)


सुरक्षितता

  • जोड बनवताना आणि सोल्डरिंग करताना योग्य सुरक्षा नियमांचे (safety precautions) तंतोतंत पालन करा.
  • फिनिश केलेल्या तांब्याच्या (copper) वाहकांचे जोड सोल्डर करताना योग्य काळजी घ्या.
  • सोल्डरिंग आयर्न हाताळताना योग्य व्होल्टेज रेटिंगचे (230V) साधन वापरा आणि भाजण्यापासून संरक्षण करा.
  • केबल टर्मिनेशन किंवा लग्स जोडताना योग्य क्षमतेचे क्रिम्पिंग टूल (1.5–16 sq mm किंवा 16–95 sq mm) वापरा.

लक्षात ठेवा

  • सिंगल स्ट्रँड वाहकांसाठी सिंपल स्ट्रेट ट्विस्ट आणि रॅट-टेल जोड वापरले जातात.
  • स्ट्रँडेड वाहकांसाठी मॅरिड जोड आणि 'टी' जोड बनवले जातात.
  • बेअर वाहकांसाठी ब्रिटानिया स्ट्रेट, ब्रिटानिया टी आणि वेस्टर्न युनियन जोड वापरले जातात.
  • कॉपर बिट सोल्डरिंग आयर्नचे वजन 0.25 kg असते.
  • सोल्डरिंग आयर्न 25-Watt, 65 Watt आणि 120-Watt (230 Volt) या क्षमतांमध्ये उपलब्ध असतात.
  • टेम्परेचर कंट्रोल्ड सोल्डरिंग आयर्नचे रेटिंग 50-Watt, 230 Volt असते.
  • डी-सोल्डरिंग गन ही हिट प्रूफ नोझल (PVC टाईप, 250mm) असलेली असते.
  • ब्रास ब्लो लॅम्पची क्षमता 0.5 लिटर असते.

प्रश्नोत्तरे

१. प्रश्न: सिंगल स्ट्रँड कंडक्टर्समध्ये कोणते जोड बनवले जातात?
उत्तर: सिंगल स्ट्रँड कंडक्टर्समध्ये सिंपल स्ट्रेट ट्विस्ट जोड आणि रॅट-टेल जोड बनवले जातात.

२. प्रश्न: स्ट्रँडेड कंडक्टर्स सरळ रेषेत जोडण्यासाठी कोणता जोड वापरतात?
उत्तर: स्ट्रँडेड कंडक्टर्स सरळ रेषेत जोडण्यासाठी मॅरिड जोड (Married joint) वापरतात.

३. प्रश्न: बेअर कंडक्टर्ससाठी कोणते जोड तयार केले जातात?
उत्तर: बेअर कंडक्टर्ससाठी ब्रिटानिया स्ट्रेट जोड, ब्रिटानिया टी जोड आणि वेस्टर्न युनियन जोड तयार केले जातात.

४. प्रश्न: सोल्डरिंग आयर्नच्या विविध वॅटेज क्षमता कोणत्या आहेत?
उत्तर: सोल्डरिंग आयर्न 25-Watt, 65 Watt आणि 120-Watt (230 Volt) क्षमतांमध्ये उपलब्ध असतात.

५. प्रश्न: कॉपर बिट सोल्डरिंग आयर्नचे वजन किती असते?
उत्तर: कॉपर बिट सोल्डरिंग आयर्नचे वजन 0.25 kg असते.

६. प्रश्न: टेम्परेचर कंट्रोल्ड सोल्डरिंग आयर्नचे स्पेसिफिकेशन काय आहे?
उत्तर: 50-Watt, 230 Volt.

७. प्रश्न: क्रिम्पिंग टूलच्या कोणत्या दोन साईज रेंज उपलब्ध असतात?
उत्तर: 1.5 sq mm to 16 sq mm आणि 16 sq mm to 95 sq mm.

८. प्रश्न: डी-सोल्डरिंग गनचे स्पेसिफिकेशन काय आहे?
उत्तर: डी-सोल्डरिंग गन Heat proof nozzle, PVC type, 250mm साईजची असते.

विद्यार्थ्यांसाठी — जॉब शीट

जॉब क्र.: 20, 21, 22 वेळ:

उद्दिष्टे

  1. सिंगल स्ट्रँड कंडक्टर्समध्ये सिंपल स्ट्रेट ट्विस्ट (simple straight twist) आणि रॅट-टेल (rat-tail) जोड तयार करणे.
  2. स्ट्रँडेड कंडक्टर्समध्ये मॅरिड (married) आणि 'टी' (Tee) जोड तयार करणे.
  3. बेअर कंडक्टर्समध्ये ब्रिटानिया स्ट्रेट (Britannia straight) आणि 'टी' (Tee) जोड तयार करणे.
  4. बेअर कंडक्टरमध्ये वेस्टर्न युनियन (western union) जोड तयार करणे.
  5. पूर्ण झालेल्या कॉपर कंडक्टर जोड आणि लग्जवर काळजीपूर्वक सोल्डरिंग (soldering) करणे.

कच्चा माल (material and stock size)

  1. सिंगल स्ट्रँड कंडक्टर्स (Single strand conductors)
  2. स्ट्रँडेड कंडक्टर्स (Stranded conductors)
  3. बेअर कंडक्टर्स (Bare conductors)
  4. कॉपर कंडक्टर्स (Copper conductors)
  5. लग्ज (Lugs)
  6. सोल्डर आणि फ्लक्स (Solders and flux)

टूल्स अँड इक्विपमेंट्स

  1. कॉम्बिनेशन प्लायर इन्सुलेटेड (Combination Plier Insulated) - 200 mm
  2. नाईफ डबल ब्लेडेड इलेक्ट्रिशियन (Knife Double Bladed Electrician) - 100 mm
  3. वायर कटर अँड स्ट्रिपर (Wire Cutter and Stripper) - 150 mm
  4. कॉपर बिट सोल्डरिंग आयर्न (Copper bit soldering iron) - 0.25 kg / सोल्डरिंग आयर्न (Soldering Iron) - 25W, 65W, 120W, 230V / टेम्परेचर कंट्रोल्ड सोल्डरिंग आयर्न - 50W, 230V
  5. डी-सोल्डरिंग गन (De soldering Gun)
  6. वायर गेज (Gauge, wire imperial stainless steel marked in SWG & mm)

ऑपरेशनचा क्रम

  1. काम करताना आणि सोल्डरिंग करताना सुरक्षा व खबरदारीची नोंद घ्या.
  2. सिंगल स्ट्रँड कंडक्टर्सचा वापर करून सिंपल स्ट्रेट ट्विस्ट जोड आणि रॅट-टेल (rat-tail) जोड तयार करा.
  3. स्ट्रँडेड कंडक्टर्सचा वापर करून मॅरिड (married) जोड आणि 'टी' (Tee) जोड तयार करा.
  4. बेअर कंडक्टर्सचा वापर करून ब्रिटानिया स्ट्रेट जोड आणि ब्रिटानिया 'टी' (Tee) जोड तयार करा.
  5. बेअर कंडक्टरचा वापर करून वेस्टर्न युनियन (western union) जोड तयार करा.
  6. सोल्डरिंगचे तंत्रज्ञान वापरून कॉपर कंडक्टर जोडांवर आणि लग्जवर सोल्डर आणि फ्लक्सच्या सहाय्याने सोल्डरिंग करा.

काळजी

  1. जोड (joints) तयार करताना आणि सोल्डरिंग करताना सुरक्षा आणि आवश्यक खबरदारी बाळगा.
  2. पूर्ण झालेल्या कॉपर कंडक्टर जोडांवर सोल्डरिंग करताना योग्य काळजी घ्या.

स्किल

  1. सिंगल स्ट्रँड, स्ट्रँडेड आणि बेअर कंडक्टर्सवर विविध प्रकारचे जोड (सिंपल ट्विस्ट, रॅट-टेल, मॅरिड, टी, ब्रिटानिया स्ट्रेट, ब्रिटानिया टी आणि वेस्टर्न युनियन) तयार करण्याचे कौशल्य.
  2. कॉपर कंडक्टरचे जोड आणि लग्जवर सोल्डरिंग करण्याचे कौशल्य.

शिक्षकांसाठी — अध्यापन टिपण

येथे इलेक्ट्रीशियन (Electrician) व्यवसायासाठी विद्युत जोड आणि सोल्डरिंग तंत्रज्ञान (Electrical Joints and Soldering Techniques) या विषयावर आधारित ITI अनुदेशकांसाठी अध्यापन टीपा (Teaching Notes) दिल्या आहेत.


उद्दिष्टे

या पाठाच्या शेवटी शिकाऊ उमेदवारांना खालील गोष्टी करता येतील:

  1. सिंगल स्ट्रँड कंडक्टरमध्ये सिंपल स्ट्रेट ट्विस्ट (Simple straight twist) आणि रॅट-टेल (Rat-tail) जोड तयार करणे.
  2. स्ट्रँडेड कंडक्टरमध्ये मॅरिड (Married) आणि 'टी' (Tee) जोड तयार करणे.
  3. बेअर कंडक्टरमध्ये ब्रिटानिया स्ट्रेट (Britannia straight), ब्रिटानिया 'टी' (Britannia Tee) आणि वेस्टर्न युनियन (Western union) जोड तयार करणे.
  4. फिनिश्ड कॉपर कंडक्टर जोडांवर आणि लग्जवर योग्य सोल्डरिंग पद्धती व खबरदारीचा वापर करून सोल्डरिंग करणे.

प्रेरणा

  • पूर्वज्ञान (Prior Knowledge): ट्रेनींना वायर्सची स्किनिंग (skinning), ट्विस्टिंग (twisting) आणि कटिंगचे प्राथमिक कौशल्य आत्मसात आहे.
  • प्रेरक प्रश्न / वर्कशॉप परिस्थिती: "वर्कशॉपमध्ये दोन कंडक्टर जोडताना किंवा कॉपर जॉइंट्सवर सोल्डरिंग करताना योग्य पद्धत व सुरक्षेची खबरदारी का घ्यावी लागते? सोल्डरिंग योग्य प्रकारे न झाल्यास जॉइंटवर काय परिणाम होऊ शकतो?"

सादरीकरण

विद्युत वाहकांमधील जोड (Joints in Electrical Conductors)

  • अनुदेशक काय सांगतात / दाखवतात:
    • कंडक्टरच्या प्रकारानुसार (सिंगल स्ट्रँड, स्ट्रँडेड, बेअर) योग्य जॉइंटची निवड करणे आवश्यक असते.
    • सिंगल स्ट्रँड कंडक्टरसाठी: सिंपल स्ट्रेट ट्विस्ट जोड (Simple straight twist joint) आणि रॅट-टेल जोड (Rat-tail joint).
    • स्ट्रँडेड कंडक्टरसाठी: मॅरिड जोड (Married joint) आणि 'टी' जोड (Tee joint).
    • बेअर कंडक्टरसाठी: ब्रिटानिया स्ट्रेट जोड (Britannia straight joint), ब्रिटानिया 'टी' जोड (Britannia Tee joint) आणि वेस्टर्न युनियन जोड (Western union joint).

सोल्डरिंगचे तंत्रज्ञान, सोल्डर्स आणि फ्लक्स (Techniques of Soldering, Types of Solders and Flux)

  • अनुदेशक काय सांगतात / दाखवतात:
    • सोल्डरिंग प्रक्रियेत सोल्डर आणि फ्लक्सचा योग्य प्रकार वापरणे आवश्यक आहे.
    • फिनिश्ड कॉपर कंडक्टर जॉइंट्स सुरक्षिततेची आणि आवश्यक खबरदारीची पूर्तता करून सोल्डर केले जातात.
    • सोल्डरिंगसाठी कॉपर बिट सोल्डरिंग आयर्न (0.25 kg), सोल्डरिंग आयर्न (25-Watt, 65 Watt, 120-Watt, 230 Volt) किंवा टेंपरेचर कंट्रोल्ड सोल्डरिंग आयर्न (50-Watt, 230 Volt) वापरले जातात.

प्रात्यक्षिक प्रात्यक्षिक (Trade Practical Demonstration)

कृती (Doing) माहिती व सुरक्षितता (Telling) निरीक्षण / सूचना (What Trainees Observe)
१. कंडक्टर जोडांची निर्मिती (Making Joints) - सिंगल स्ट्रँड कंडक्टरवर सिंपल स्ट्रेट ट्विस्ट आणि रॅट-टेल जोड तयार करा.- स्ट्रँडेड कंडक्टरवर मॅरिड जोड आणि 'टी' (Tee) जोड तयार करा.- बेअर कंडक्टरवर ब्रिटानिया स्ट्रेट, ब्रिटानिया 'टी' आणि वेस्टर्न युनियन जोड तयार करा.(सुरक्षितता): जोड बनवताना आणि सोल्डरिंग करताना सुरक्षा व खबरदारी (Observe safety/precaution during joints & soldering) बाळगा. अनुदेशक कशा प्रकारे वायर्स व कंडक्टर एकत्र ट्विस्ट करून अचूक सिंपल ट्विस्ट, रॅट-टेल, मॅरिड, टी, ब्रिटानिया आणि वेस्टर्न युनियन जोड तयार करतात याचे निरीक्षण करतात.
२. जोडांचे व लग्जचे सोल्डरिंग (Soldering of joints / lugs) - फिनिश्ड कॉपर कंडक्टर जॉइंट्सवर सोल्डरिंग करा.- सोल्डरिंगसाठी आवश्यक कॉपर बिट सोल्डरिंग आयर्न (0.25 kg) किंवा सोल्डरिंग आयर्न (25W/65W/120W) चा वापर करा.- गरजेनुसार डी-सोल्डरिंग गन (De soldering gun - Heat proof nozzle, PVC type, 250mm) चा वापर करा. फिनिश्ड कॉपर कंडक्टर जॉइंटवर सोल्डर आणि फ्लक्स लावून सोल्डरिंग आयर्नद्वारे सुरक्षित रीतीने जोड पक्का केला जात असल्याचे पाहतात.
चेकलिस्ट (Checklist):
  • जॉइंटचा प्रकार बरोबर निवडला आहे का? (Simple twist / Rat-tail / Married / Tee / Britannia straight / Britannia Tee / Western union)
  • जॉइंट बनवताना सुरक्षिततेच्या सर्व नियमांचे पालन केले आहे का?
  • कॉपर कंडक्टर जॉइंटवर सोल्डरिंग योग्य खबरदारी घेऊन पूर्ण केले आहे का?

फलक-लेखन

  • विद्युत वाहकांमधील जोड (Joints in Conductors):
    1. सिंगल स्ट्रँड: Simple straight twist joint, Rat-tail joint.
    2. स्ट्रँडेड कंडक्टर: Married joint, Tee joint.
    3. बेअर कंडक्टर: Britannia straight joint, Britannia Tee joint, Western union joint.
  • सोल्डरिंग साधने व उपकरणे:
    • Copper bit soldering iron (0.25 kg)
    • Soldering iron (25W / 65W / 120W, 230V)
    • Temperature controlled soldering iron (50W, 230V)
    • De soldering gun (Heat proof nozzle, PVC type, 250mm)
  • सुरक्षितता: जोड व सोल्डरिंग करताना खबरदारी आणि सुरक्षा पाळणे.

उपयोजन

  • शिकाऊ उमेदवार स्वतः वर्कशॉपमध्ये खालील प्रात्यक्षिकांचा सराव करतील:
    1. सिंगल स्ट्रँड कंडक्टरवर सिंपल ट्विस्ट आणि रॅट-टेल जोड तयार करणे.
    2. स्ट्रँडेड कंडक्टरवर मॅरिड आणि 'टी' जोड तयार करणे.
    3. बेअर कंडक्टरवर ब्रिटानिया स्ट्रेट, ब्रिटानिया 'टी' आणि वेस्टर्न युनियन जोड तयार करणे.
    4. तयार केलेल्या फिनिश्ड कॉपर कंडक्टर जोडांवर सुरक्षिततेची खबरदारी घेऊन सोल्डरिंग करणे.

प्रश्न

  1. प्रश्न: सिंगल स्ट्रँड कंडक्टरमध्ये कोणते जोड (joints) तयार केले जातात?

    • उत्तर: सिंपल स्ट्रेट ट्विस्ट जॉइंट (Simple straight twist joint) आणि रॅट-टेल जॉइंट (Rat-tail joint).
  2. प्रश्न: स्ट्रँडेड कंडक्टरसाठी कोणते जोड वापरले जातात?

    • उत्तर: मॅरिड जॉइंट (Married joint) आणि 'टी' जॉइंट ('T' / Tee joint).
  3. प्रश्न: बेअर कंडक्टरसाठी कोणते जोड तयार केले जातात?

    • उत्तर: ब्रिटानिया स्ट्रेट जॉइंट (Britannia straight joint), ब्रिटानिया 'टी' जॉइंट (Britannia Tee joint) आणि वेस्टर्न युनियन जॉइंट (Western union joint).
  4. प्रश्न: उपकरणांच्या यादीनुसार कॉपर बिट सोल्डरिंग आयर्नचे वजन आणि सोल्डरिंग आयर्नच्या क्षमता (Specifications) काय आहेत?

    • उत्तर: कॉपर बिट सोल्डरिंग आयर्नचे वजन 0.25 kg आहे. सोल्डरिंग आयर्नच्या क्षमता 25-Watt, 65 Watt आणि 120-Watt (230 Volt) तसेच टेंपरेचर कंट्रोल्ड सोल्डरिंग आयर्न 50-Watt (230 Volt) आहे.

गृहपाठ

  1. विद्युत वाहकांमधील विविध जोड (सिंपल ट्विस्ट, मॅरिड, टी, ब्रिटानिया स्ट्रेट, ब्रिटानिया टी, वेस्टर्न युनियन आणि रॅट-टेल जोड) यांची नावे लिहून काढा.
  2. कॉपर कंडक्टर जॉइंट्सचे सोल्डरिंग करताना घ्यावयाच्या सुरक्षेच्या खबरदारीच्या मुद्द्यांची नोंद करा.

DGT अभ्यासक्रम व NIMI पुस्तकांवर आधारित — ITI प्रशिक्षणार्थी व शिल्प निदेशकांसाठी.