Working Well in a Team — Electrician Year 1
Exhibit positive workplace behavior, manage time effectively, work in teams, and maintain safety and well-being.
Syllabus
Professional Knowledge (Theory)
- Identify what makes a team work well (roles, listening, helping).
- Practice respectful group behavior and shared responsibility.
- Reflect on your role in a team setting.
For Trainees — Notebook Notes
उद्दिष्टे
- टीमवर्कचे (Teamwork) महत्त्व समजून घेणे.
- टीममध्ये उत्तम प्रकारे कसे काम करावे ते ओळखणे.
- कार्यस्थळावर (Workplace) योग्य संवाद साधणे आणि मजकूर संदेश (Text messages) पाठवण्याचे नियम शिकणे.
परिचय / व्याख्या
- टीमवर्क (Teamwork): जेव्हा विविध व्यक्ती एकाच कार्यावर एकत्र काम करतात, तेव्हा त्याला टीमवर्क असे म्हणतात. हे घर, वर्ग किंवा कार्यालयात असू शकते.
- सिनेर्जी (Synergy): 'सिनेर्जी' ही संकल्पना टीमवर्कचे महत्त्व सर्वोत्तम पद्धतीने स्पष्ट करते. सिनेर्जीचा अर्थ असा आहे की, टीमद्वारे केलेले काम हे टीमच्या प्रत्येक सदस्याने स्वतंत्रपणे केलेल्या कामापेक्षा नेहमीच उत्तम असेल.
मुख्य मुद्दे
1. टीमवर्कचे महत्त्व (Importance of Teamwork)
- प्रत्येक जण सर्वकाही करू शकत नाही: संपूर्ण घराचे बांधकाम, प्लंबिंग, वायरिंग आणि सुतारकाम एकाच व्यक्तीने करणे शक्य नाही. एकत्र काम केल्याने काम जलद होते आणि विशेष कौशल्ये असलेल्या लोकांसोबत काम केल्याने कामाचा दर्जा उंचावतो.
- टीमवर्क नवीन कल्पना आणते: इतर लोकांसोबत काम करणे हा नवीन कल्पना ऐकण्याचा उत्तम मार्ग आहे. प्रत्येकाची विचार करण्याची प्रक्रिया आणि मत वेगळे असते.
- आपल्याला कंपनी आवडते: एकट्याने काम करणे कधीकधी एकटेपणाचे आणि कंटाळवाणे होऊ शकते. टीमसोबत काम केल्याने आपल्याला बोलण्यासाठी, कल्पना सामायिक करण्यासाठी आणि शिकण्यासाठी इतर लोक मिळतात.
2. टीममध्ये उत्तम प्रकारे कसे काम करावे (How to work well in a team)
- एक सामायिक ध्येय ठेवा (Have a shared goal): टीममधील प्रत्येकजण एकाच ध्येयासाठी काम करत आहे हे महत्त्वाचे आहे. सामान्य ध्येय समजून घेतल्यास प्रभावी आणि कार्यक्षम मार्गाने कार्य पूर्ण होण्यास मदत होते.
- सक्रियपणे ऐका (Listen actively): सहकाऱ्यांचे विचार आणि मते विचारा आणि त्यांचे काळजीपूर्वक ऐका. एकमेकांना सक्रियपणे ऐकल्याने अधिक सर्जनशीलता आणि चांगल्या कल्पना समोर येतात.
- आदरपूर्वक असहमत व्हा (Disagree respectfully): टीमवर काम करताना लोक एकमेकांशी असहमत असू शकतात. जर तुमचे विचार वेगळे असतील, तर स्पष्टपणे पण आदरοित संवाद साधा.
- जबाबदारी आणि श्रेय सामायिक करा (Share - responsibility and credit): प्रकल्पाची जबाबदारी आणि श्रेय टीममधील सर्वांसोबत सामायिक करा. यामुळे प्रत्येकाला सहभागी होण्याची प्रेरणा मिळते.
3. कार्यस्थळ संवाद आणि मजकूर संदेश नियम (Workplace Communication & Text Messages)
- इमेलचा वापर: अंतिम निर्णय आणि औपचारिक विनंत्याcommunicating करण्यासाठी इमेल वापरला जाऊ शकतो.
- वर्कप्लेस चॅट: तुमच्या टीमशी नियमित संभाषण करण्यासाठी, साधे प्रश्न विचारण्यासाठी आणि जलद निर्णय घेण्यासाठी तुम्ही वर्कप्लेस चॅट वापरू शकता.
- चॅट नियम: कामाच्या ठिकाणी चॅट वापरणे अजूनही औपचारिक आणि व्यावसायिक वातावरणात असते.
- योग्य स्पेलिंगसह संदेश पाठवा; "ur" आणि "omg" सारखे शॉर्ट फॉर्म आणि स्लैंग टाळा.
- खूप जास्त इमोजी वापरणे टाळा.
- कामाच्या वेळेच्या बाहेर संदेश पाठवू नका.
- जलद प्रतिसादाची आवश्यकता असलेल्या गोष्टींवर चर्चा करण्यासाठी चॅट वापरा.
- लोकांच्या संदेशांना जलद उत्तर द्या.
- चॅटवर गोपनीय माहिती आणि कागदपत्रे पाठवताना काळजी घ्या.
आकृती
(या घटकासाठी स्रोतात कोणतीही आकृती दिलेली नाही)
सूत्रे व उदाहरणे
(या घटकासाठी कोणतीही सूत्रे किंवा गणितीय उदाहरणे दिलेली नाहीत)
सुरक्षितता
(या घटकासाठी कोणतीही विशिष्ट सुरक्षितता मार्गदर्शक तत्त्वे दिलेली नाहीत)
लक्षात ठेवा
- टीमवर्क म्हणजे जेव्हा विविध व्यक्ती एकाच कार्यावर एकत्र काम करतात.
- 'सिनेर्जी' म्हणजे टीमद्वारे केलेले काम प्रत्येक सदस्याच्या स्वतंत्र कामापेक्षा नेहमीच उत्तम असते.
- टीममधील प्रत्येकाचे ध्येय एकच (shared goal) असले पाहिजे.
- सहकाऱ्यांचे विचार काळजीपूर्वक ऐकणे म्हणजेच सक्रियपणे ऐकणे (Listen actively).
- मतभेद असताना नेहमी आदरपूर्वक संवाद साधावा (Disagree respectfully).
- प्रकल्पाची जबाबदारी आणि श्रेय नेहमी टीमसोबत सामायिक करावे.
- कार्यस्थळावर मजकूर संदेश (text messages) पाठवताना नेहमी औपचारिक राहावे.
- कामाच्या वेळेच्या बाहेर संदेश पाठवणे टाळावे.
- चॅटवर लहान रूपे (short forms) आणि स्लैंग वापरू नयेत.
- गोपनीय माहिती आणि कागदपत्रे इमेलवरच सामायिक करावीत.
प्रश्नोत्तरे
प्र 1. टीमवर्क म्हणजे काय? उ. जेव्हा विविध व्यक्ती एकाच कार्यावर एकत्र काम करतात, तेव्हा त्याला टीमवर्क असे म्हणतात.
प्र 2. 'सिनेर्जी' (Synergy) म्हणजे काय? उ. सिनेर्जीचा अर्थ असा आहे की, टीमद्वारे केलेले काम नेहमी टीमच्या प्रत्येक सदस्याने स्वतंत्रपणे केलेल्या कामापेक्षा चांगले होते.
प्र 3. टीममध्ये काम करताना पहिली महत्त्वाची गोष्ट कोणती पाळली पाहिजे? उ. प्रत्येकाचे एक सामायिक ध्येय (shared goal) असले पाहिजे.
प्र 4. सहकाऱ्यांसोबत बोलताना आपण कसे ऐकले पाहिजे? उ. आपण सहकाऱ्यांचे विचार आणि मते काळजीपूर्वक आणि सक्रियपणे (actively) ऐकले पाहिजे.
प्र 5. टीमच्या सदस्यांशी मतभेद असल्यास काय केले पाहिजे? उ. स्पष्टपणे परंतु आदरपूर्वक (respectfully) संवाद साधून आपले मत मांडले पाहिजे.
प्र 6. प्रकल्पाची जबाबदारी आणि श्रेय कसे वाटले पाहिजे? उ. प्रकल्पाची जबाबदारी आणि श्रेय टीममधील सर्वांसोबत सामायिक (share) केले पाहिजे.
प्र 7. कार्यस्थळावर अंतिम निर्णय आणि औपचारिक विनंत्या करण्यासाठी कशाचा वापर केला जातो? उ. इमेलचा वापर केला जातो.
प्र 8. मजकूर संदेश पाठवताना कोणत्या प्रकारच्या शब्दांचा वापर टाळावा? उ. "ur" आणि "omg" सारखे शॉर्ट फॉर्म आणि स्लैंग टाळावेत.
प्र 9. कामाच्या वेळेच्या बाहेर काय पाठवू नये? उ. कामाच्या वेळेच्या बाहेर मजकूर संदेश (texts) पाठवू नयेत.
प्र 10. गोपनीय माहिती आणि कागदपत्रे प्रामुख्याने कशावर सामायिक केली पाहिजेत? उ. गोपनीय माहिती आणि कागदपत्रे इमेलवर (email) सामायिक केली पाहिजेत.
For Instructors — Teaching Notes
उद्दिष्टे (Objectives) (5 मिनिटे)
- टीमवर्कचे महत्त्व (Importance of teamwork) ओळखणे.
- टीममध्ये उत्तम प्रकारे कसे काम करावे (How to work well in a team) ते शिकणे आणि समजून घेणे.
- टीममधील भूमिका, ऐकणे आणि मदत करणे या गोष्टी ओळखणे.
- गटात आदरयुक्त वर्तन आणि सामायिक जबाबदारीचा सराव करणे.
- टीम वातावरणात आपल्या स्वतःच्या भूमिकेचे चिंतन करणे.
प्रेरणा (Motivation) (5 मिनिटे)
- मागील पूर्वज्ञान: प्रशिक्षणार्थींना माहीत आहे की संवाद साधणे आणि माहिती देणे किती महत्त्वाचे आहे.
- एक प्रेरणादायी प्रश्न / वर्कशॉपची परिस्थिती: जेव्हा तुम्ही वर्कशॉपमध्ये किंवा आयटीआयच्या क्लासमध्ये एखादा मोठा प्रोजेक्ट किंवा प्रॅक्टिकल एकत्र करता, तेव्हा एकाच व्यक्तीने सर्व काम करणे शक्य असते का? जर एकाच व्यक्तीला सर्व काम करावे लागले, तर काय होईल?
- विचार करा: जेव्हा तुम्ही शेवटच्या वेळी टीमचा भाग होता, तेव्हा तुम्हाला कोणत्या तीन समस्यांचा (challenges) सामना करावा लागला होता?
सादरीकरण (Presentation) (35 मिनिटे)
### टीमवर्कचे महत्त्व (Importance of teamwork)
- टीमवर्क म्हणजे जेव्हा वेगवेगळे लोक एकाच कामावर एकत्र येऊन काम करतात. हे घरी, क्लासरूममध्ये किंवा ऑफिसमध्ये असू शकते आणि हे इतरांशी संवाद साधण्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.
- टीमवर्क का महत्त्वाचे आहे हे समजण्यासाठी घर बांधण्याच्या उदाहरणाचा विचार करूया. पहिले कारण म्हणजे "प्रत्यकाकडून सर्वकाही होऊ शकत नाही" (Everyone cannot do everything): एकाच व्यक्तीने संपूर्ण घराचे बांधकाम, प्लंबिंग, वायरिंग आणि सुतारकाम करणे शक्य नाही. जरी शक्य झाले तरी सर्व काम पूर्ण करायला खूप वेळ लागेल. एकत्र काम केल्याने काम वेगाने होते आणि विशेष कौशल्य असलेल्या लोकांसोबत काम केल्याने कामाचा दर्जा (quality) देखील उच्च असतो.
- दुसरे कारण म्हणजे "टीमवर्क नवीन विचार घेऊन येते" (Teamwork brings new ideas): इतर लोकांसोबत काम करणे हा नवीन विचार ऐकण्याचा एक उत्तम मार्ग आहे. प्रत्येक व्यक्तीची विचार करण्याची प्रक्रिया आणि मत वेगळे असते. जेव्हा घराला कोणता रंग द्यायचा हे ठरवायचे असते, तेव्हा प्रत्येकाचे उत्तर वेगळे असू शकते. एकत्र काम केल्याने ही मते सामायिक होतात आणि सर्वोत्तम पर्याय निवडला जाऊ शकतो.
- तिसरे कारण म्हणजे "आपल्या सर्वांना कंपनी आवडते" (We all like company): एकटे काम करणे कधीकधी एकटेपणाचे आणि कंटाळवाणे होऊ शकते. संपूर्ण घर एकट्याने बांधण्याची कल्पना करा! टीमसोबत काम केल्यामुळे आपल्याला बोलायला, विचार सामायिक करायला आणि इतरांकडून शिकायला मिळते. एकत्र काम केल्यावर आपण सर्वजण आनंदी होतो आणि अधिक शिकतो.
- 'सिनेर्जी' (Synergy) ही संकल्पना टीमवर्कचे महत्त्व उत्तम प्रकारे स्पष्ट करते. सिनेर्जीचा अर्थ असा आहे की टीमने केलेले काम हे टीमच्या प्रत्येक सदस्याने स्वतंत्रपणे केलेल्या कामापेक्षा नेहमीच चांगले असेल. एकत्र काम करून आपण सर्वजण अधिक चांगले बनतो.
### टीममध्ये उत्तम प्रकारे कसे काम करणे (How to work well in a team)
- आजच्या कोणत्याही कर्मचाऱ्यासाठी चांगला टीम खेळाडू असणे हे एक महत्त्वाचे कौशलय आहे. चांगला टीम सदस्य होणे हे इतर कोणत्याही गोष्टी शिकण्यासारखेच आहे. यासाठी सराव आणि काही सोप्या नियमांची आठवण ठेवावी लागते.
- पहिला नियम "एक सामायिक ध्येय ठेवा" (Have a shared goal): हे महत्त्वाचे आहे की टीममधील प्रत्येकजण एकाच ध्येयासाठी काम करत आहे. सामायिक ध्येय समजून घेतल्यामुळे सर्वात प्रभावी आणि कार्यक्षम मार्गाने कार्य पूर्ण करण्यास नेहमी मदत होते.
- दुसरा नियम "सक्रियपणे ऐका" (Listen actively): टीमवर्कसाठी ऐकणे खूप महत्त्वाचे आहे. आपल्या सहकाऱ्यांचे विचार आणि मते विचारा आणि त्यांचे काळजीपूर्वक ऐका. त्यांना मध्येच अडवू नका किंवा तुमचे विचार सर्वोत्तम आहेत असा विचार करून पुढे जाऊ नका. एकमेकांना सक्रियपणे ऐकल्याने अधिक सर्जनशीलता आणि चांगले विचार समोर येतात.
- तिसरा नियम "आदरपूर्वक असहमत व्हा" (Disagree respectfully): टीमवर काम करताना कधीकधी लोक एकमेकांशी असहमत होतात, हे पूर्णपणे समजण्यासारखे आहे. जर तुमचे वेगवेगळे विचार असतील किंवा तुम्ही सहकाऱ्याच्या विचारेशी सहमत नसाल, तर स्पष्टपणे परंतु आदरपूर्वक संवाद साधण्याची खात्री करा. तुम्ही का सहमत नाही हे स्पष्ट करा आणि त्यांना त्यांचा दृष्टिकोन स्पष्ट करण्यासाठी आमंत्रित करा. आपले मत बदलण्यासाठी देखील मोकळे राहा!
- चौथा नियम "जबाबदारी आणि श्रेय सामायिक करा" (Share - responsibility and credit): शेवटी, प्रोजेक्ट सामायिक करण्याचे लक्षात ठेवा. याचा अर्थ टीममधील प्रत्येkaसोबत प्रोजेक्टची जबाबदारी सामायिक करणे होय. यामुळे प्रत्येकाला सहभागी वाटण्यास आणि सहभागी होण्यासाठी प्रेरित होण्यास मदत होईल. याचा अर्थ श्रेय सामायिक करणे असाही होतो. उदाहरणार्थ, असे म्हणू नका की तुम्ही तुमच्या टीमच्या मदतीने प्रोजेक्ट पूर्ण केला. त्याऐवजी, असे म्हणा की आम्ही सर्वजण मिळून प्रोजेक्ट यशस्वीरित्या पूर्ण केला.
फलक-लेखन (Board Work)
- Teamwork = वेगवेगळ्या लोकांचे एकाच कामासाठी एकत्र येणे.
- Importance of Teamwork:
- Everyone cannot do everything (प्रत्येकजण सर्वकाही करू शकत नाही).
- Teamwork brings new ideas (नवीन विचार येतात).
- We all like company / Synergy (एकमेकांसोबत काम केल्याने आनंद आणि सिनेर्जी मिळते).
- How to work well in a team (4 नियम):
- Have a shared goal (सामायिक ध्येय असणे).
- Listen actively (सक्रियपणे ऐकणे).
- Disagree respectfully (आदरपूर्वक असहमत असणे).
- Share responsibility and credit (जबाबदारी आणि श्रेय सामायिक करणे).
उपयोजन (Application) (10 मिनिटे)
- प्रशिक्षणार्थींनी खालील परिस्थितीवर चर्चा करावी: जसजीत, साना, हरिश आणि प्रियंका हे वर्गमित्र आहेत. त्यांच्या भूगोल शिक्षकांनी त्यांना एकत्र ग्रुप प्रोजेक्ट करण्यास सांगितले आहे. हा प्रोजेक्ट पर्वतांवर (mountains) आधारित असणे आवश्यक आहे आणि त्यांना काय करायचे हे ठरवायचे आहे.
- साना मातीपासून माउंट एव्हरेस्टचे मॉडेल बनवण्याची सूचना करते. जसजीतला ही कल्पना आवडते पण त्यांच्याकडे पुरेसा वेळ नाही म्हणून तो हरिशकडे नवीन कल्पना विचारतो. हरिश पर्वत चढण्यावर रोल प्ले (role play) करण्याची सूचना करतो. प्रियंकाला रोल प्ले कंटाळवाणा वाटतो आणि ती जगातील सर्वात उंच पर्वतांचा चार्ट रंगवण्याची सूचना करते. साना आणि जसजीतला ही कल्पना आवडते पण हरिश संतापतो कारण त्याला फक्त रोल प्ले करायचा असतो आणि तो कोणाचेही ऐकत नाही.
- प्रशिक्षणार्थींनी ओळखावे की या टीममध्ये कोण चांगल्या प्रकारे काम करत नाही (जसजीत / साना / हरिश / प्रियंका)? आणि त्याचे कारण चर्चा करावे.
प्रश्न (Questions) (10 मिनिटे)
- प्रश्न: टीमवर्क म्हणजे काय?
उत्तर: टीमवर्क म्हणजे जेव्हा वेगवेगळे लोक एकाच कामावर एकत्र काम करतात. - प्रश्न: घर बांधण्याच्या उदाहरणावरून टीमवर्कचे पहिले कारण काय सांगितले आहे?
उत्तर: प्रत्येकजण सर्वकाही करू शकत नाही (Everyone cannot do everything). - प्रश्न: 'सिनेर्जी' (Synergy) म्हणजे काय?
उत्तर: सिनेर्जी म्हणजे टीमने केलेले काम हे टीमच्या प्रत्येक सदस्याने स्वतंत्रपणे केलेल्या कामापेक्षा नेहमीच चांगले असते. - प्रश्न: टीममध्ये काम करताना लक्षात ठेवण्याचे ४ सोपे नियम कोणते आहेत?
उत्तर: १. सामायिक ध्येय ठेवा (Have a shared goal), २. सक्रियपणे ऐका (Listen actively), ३. आदरपूर्वक असहमत व्हा (Disagree respectfully), ४. जबाबदारी आणि श्रेय सामायिक करा (Share responsibility and credit). - प्रश्न: टीममध्ये सहकाऱ्याचे विचार ऐकत असताना काय करू नये?
उत्तर: सहकाऱ्याला मध्येच अडवू नये किंवा आपलेच विचार सर्वोत्तम आहेत असा विचार करू नये. - प्रश्न: जर आपण एखाद्या सहकाऱ्याच्या विचाराशी सहमत नसू, तर आपण कसे वागले पाहिजे?
उत्तर: स्पष्टपणे परंतु आदरपूर्वक संवाद साधला पाहिजे, आपण का सहमत नाही हे स्पष्ट करून त्यांना त्यांचा दृष्टिकोन मांडण्यासाठी आमंत्रित केले पाहिजे. - प्रश्न: प्रोजेक्ट पूर्ण झाल्यावर त्याचे श्रेय कसे सामायिक करावे?
उत्तर: "मी माझ्या टीमच्या मदतीने प्रोजेक्ट पूर्ण केला" असे न म्हणता, "आम्ही सर्वांनी मिळून प्रोजेक्ट यशस्वीरित्या पूर्ण केला" असे म्हटले पाहिजे. - प्रश्न: भूगोल प्रोजेक्टच्या उदा
Based on the DGT curriculum and NIMI books — for ITI trainees and instructors.