दसऱ्याच्या (विजयादशमीच्या) दिवशी शस्त्रपूजन करणे ही एक प्राचीन परंपरा आहे. यामध्ये केवळ शस्त्रे किंवा युद्धसामग्री पूजली जात नाही, तर आपल्या जीवनातील प्रत्येक साधन, ज्ञानाची साधने, कामाची साधने यांचे पूजन करून त्यांचा योग्य वापर करण्याची प्रतिज्ञा केली जाते. विद्यार्थ्यांच्या दृष्टीने याचे विशेष महत्व आहे.
✦ शस्त्रपूजनाची पारंपरिक संकल्पना
-
दशहरा आणि विजय –
या दिवशी भगवान श्रीरामांनी रावणाचा पराभव करून धर्माचा विजय मिळवला. म्हणून हा दिवस “सद्गुणांचा दुष्ट प्रवृत्तीवर विजय” दर्शवतो. -
शस्त्रपूजन –
पूर्वी योद्धे आपल्या तलवारी, धनुष्य, भाले यांचे पूजन करीत. कारण त्यांच्यामुळे राष्ट्राचे रक्षण होत असे. आजही कारागीर, शेतकरी, पोलीस, सैनिक, तसेच विद्यार्थी आपल्या साधनांचे पूजन करतात. 
✦ विद्यार्थ्यांसाठी शस्त्रपूजनाचे महत्व
-
ज्ञान हीच खरी शस्त्रे
-
विद्यार्थ्याचे पुस्तक, पेन, वही, संगणक, अभ्यासाचे साधन हेच त्याची शस्त्रे आहेत.
-
या साधनांचे पूजन म्हणजे ज्ञानाला सर्वोच्च स्थान देणे.
-
-
शिस्त व योग्य उपयोगाची जाणीव
जसे शस्त्रांचा उपयोग आत्मरक्षणासाठी व न्यायासाठी करायचा, तसेच विद्यार्थ्यांनी ज्ञानाचा उपयोग समाजहितासाठी व प्रगतीसाठी करावा.
-
कृतज्ञतेची भावना
-
दररोज वापरल्या जाणाऱ्या वस्तूंमुळेच शिक्षण शक्य होते. पूजन केल्याने त्या साधनांबद्दल आदर आणि कृतज्ञता निर्माण होते.
-
-
परिश्रम व पराक्रमाचे प्रतीक
-
दसऱ्याच्या दिवशी विद्यार्थी स्वतःमध्ये परिश्रम, धैर्य आणि पराक्रमाची प्रेरणा घेतात.
-
परीक्षांना, अडचणींना लढा देण्यासाठी आत्मविश्वास वाढतो.
-
-
दुष्प्रवृत्तीवर विजयाची शिकवण
-
विद्यार्थ्यांच्या जीवनात आळस, टाळाटाळ, वाईट सवयी या “असुर” आहेत. शस्त्रपूजनाने या दुष्प्रवृत्तीवर मात करून चांगल्या सवयी लावण्याचा संकल्प केला जातो.
-
-
नव्या आरंभाची प्रेरणा
-
विजयादशमी ही नवा उपक्रम सुरू करण्याचा दिवस मानला जातो. विद्यार्थी या दिवशी नवी उद्दिष्टे ठरवतात आणि त्यासाठी मनोमन तयारी करतात.
-
✦ विद्यार्थ्यांसाठी प्रत्यक्ष कृती
-
पुस्तके, पेन, वही, बॅग, लॅपटॉप इत्यादी स्वच्छ करून फुलांनी सजवणे.
-
त्यांचे पूजन करून अभ्यासात मन एकाग्र करण्याची प्रतिज्ञा घेणे.
-
शिक्षक व पालकांचा आदर करून त्यांच्याकडून आशीर्वाद घेणे.
-
नवीन शैक्षणिक संकल्प ठरवून ते पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करणे.
-
✅ निष्कर्ष
- दसऱ्याच्या दिवशी केलेले शस्त्रपूजन विद्यार्थ्यांसाठी हे केवळ धार्मिक विधी नसून ज्ञानपूजन, शिस्त, कृतज्ञता आणि नव्या संकल्पांचा उत्सव आहे. हा दिवस प्रत्येक विद्यार्थ्याला सांगतो की –
👉 “ज्ञान हीच खरी शक्ती आहे, आणि तिचा उपयोग समाजाच्या कल्याणासाठी करणे हेच आपले कर्तव्य आहे.”
